Shkopi dhe karrota*

Britanikët, që kanë përvojë jo të pakët në punët e perandorimit – domethënë të nënshtrimit të të tjerëve, përdorin shprehjen idiomatike: carrot and stick (edhe karrotën, edhe shkopin) e dëgjuar rëndom krahas fjalës diplomaci. Është një formë përqasje në marëdhëniet dypalëshe që nuk e kanë shpikur anglezët dhe nuk e kanë përdorur vetëm ata. Në jetë të jetëve ka qënë një metodë e efektshme e shteteve, individëve dhe organizmave (kryesisht të jashtligjshme, mafjoze) për të ushtruar kontroll mbi të tjerët, për t’i detyruar ata të bëjnë atë që do ti.

Ne shqiptarët jemi aq për të qarë hallin saqë të gjithë ata që merren me ne kanë tundimin për të futur në punë shkopin dhe karrotën. Kushdo që ka pasur interes dhe i është dhënë mundësia e ka përdorur. Megjithatë, të jesh vend i vogël nuk do të thotë se je i dënuar të bëhesh viktimë . Në botë gjen raste plot të kombeve më të pakët në numër që dijnë t’i bëjnë ballë shkopit dhe karrotës. Sekreti është të kesh politikanë të aftë dhe të ndërgjegjshëm, që punojnë për të mirën e vendit, mendje të mprehta dhe zemra të ndjeshme. Këta ne na kanë munguar. Ahmet Zogu, me gjithë dinakërinë dhe dëshirën e tij për të bërë diçka, kafshoi më shumë se ç’duhej nga karrota e Italisë, i bindur se do shpëtonte. Atë e gënjeu mendja se Italia nuk do ishte aq e çmendur sa t’i sillte anijet dhe tanket në portet e Durrësit dhe Vlorës. Por, për fatin e tij të keq fqinjët i kontrollonte Musolini, prandaj ne hëngrëm shkopin, shkopin që solli si pasojë hoxhën. Ky, nga ana e vet iu fut si i babëzitur karrotës jugosllave. Pastaj, iu kthye asaj sovjetike. Për t’i shpëtuar drurit të tyre u lëshua pas kinezëve. Në fund fare, e la fare karrotën, e lëshoi popullin e vet të hante bar dhe të duronte shkopin që ai e shmangu nga vetja. Të tjerët që erdhën pas tij as e kanë pasur idenë ç’bëjnë. Ne vazhdojmë të vuajmë nga politikanë jo profesionistë, që nuk kanë asgjë të qartë në lidhje me interesat e vendit dhe që veprojnë me instinkte bajraktarësh, pavarësisht se turma që iu vete nga pas nuk e ka për gjë t’i cilësojë si burra shteti.

Kaq për ne. Të hidhemi te turku. Erdogani është thjesht një diktator. Pa pretenduar se e njoh mirë historinë e Turqisë, unë e shoh Erdoganin si e kundërta e Ataturkut, krijuesit të Turqisë moderne. Ataturku, nga ana e vet, ishte e kundërta e sulltanatit, e kundërta e perandorisë osmane dhe kalifatit. Ai përfaqësonte rrymën politike që e ktheu Turqinë nga monarki islamike në republikë laike dhe e kërkonte zhvillimin e saj jo duke u bazuar te përhapja gjeografike, por te ruajtja e kufijve të një shteti pak a shumë etnik dhe te modernizimi i kombit. Rezultati ekonomik dhe, pak-a-shumë shoqëror, i këndvështrimit të Ataturkut është Turqia e sotme moderne.

Ataturku e njihte mendësinë e popullit që drejtonte, e dinte nostalgjinë e një pjese të turqve për periudhën ‘e lavdishme’ të perandorisë otomane dhe, lidhur ngushtë me këtë, edhe për lidhjen e tyre me fenë (Sulltani ishte njëkohësisht edhe Kalif). Për Turqinë moderne rikthimi i nostalgjikëve në pushtet dhe ringjallja e ëndrrave të vjetra të sulltanatit mbetën gjithmonë rrezik real. Prandaj Ataturku ishte i detyruar të krijonte një sistem të dyfishtë - demokratiko-diktatorial, që të ndalonte pikërisht rikthimin e nostalgjikëve të Perandorisë Otomane në pushtet. Roli i gjykatësit dhe policit për të përcaktuar se kush ishte nostalgjiku që rrezikonte demokracinë iu la ushtrisë turke. Këta ndërhynin me grusht shteti sa herë bindeshin që një parti në pushtet fillonte të vinte ligje dhe merrte masa që dëmtonin vizionin e shtetit laik. Detyrë që ata e kryen për një shekull, derisa doli një njeri dinak si Erdogani, që shfrytëzoi rrethanat për ta thyer sistemin. Jo rastësisht, goditja më e madhe ishte shkatërrimi i ushtrisë, arrestimi i mbi 6000 ushtarakëve në vitin 2016.  

Erdogani është e kundërta e Ataturkut. Ai është nga ata diktatorët e rinj, që përpiqen të ruajnë maskën e njeriut të zgjedhur me vota të lira dhe që shfrytëzojnë çdo lloj pjese gri të ligjit për të mbajtur pushtetin. Ashtu si Putini, ai është hedhur nga zyra e kryeministrit në atë të presidentit dhe anasjelltas për të zgjatur në pafundësi qëndrimin në krye (pelivanllëk që e kanë praktikuar edhe të tjerë, nëse iu kujtohet).  Erdogani është tipiku i nostalgjikut që do ta kthejë vendin në lavdinë e dikurshme, në një perandori të madhe islamike. E gjithë praktika e diplomacisë ndërkombëtare të Erdoganit ka këtë drejtim. Turqia duket se ka hequr dorë përfundimisht nga përpjekjet për t’u bërë pjesë e Bashkimit Europian; ajo i ka acaruar marrëdhëniet me partnerët e saj Europianë, madje edhe me Naton dhe është lëshuar me forcë drejt ekspansionit ushtarak, diplomatik, e kulturor.

Le t’i kthehemi shkopijve dhe karrotave. Ndihma e dhënë për tërmetin është pjesë e karrotës. Edhe vizitat që bën Erdogani në Shqipëri (begenisja) duhet parë si karrotë. Ajo xhamija e madhe e ngritur në mes të Tiranës (bashkë me shumë të tjera) janë dhënë si karrotë, megjithëse ato minaret e larta kanë pamjen e shkopijve, hujve. Filmat dhe serialet turq që kanë mbytur programet e televizioneve më të mëdha shqiptare janë padyshim karrota.

Shkopijtë, druri i vërtetë nuk ka nisur dhe ndoshta nuk do të nisë për një kohë të gjatë deri sa të ketë aq shumë shqiptarë që të kenë ngrënë aq shumë karrota sa të jenë të gatshëm t’i ngrenë vithet përpjetë për të pranuar hurin. Ardhja e Erdoganit në Tiranë pikërisht në 17 Janar është një shkop i vogël, shkop prove. Sa për të parë se sa mban kurrizi i shqiptarëve tani për tani. Emërtimi i lagjes “Erdogan” është gjithashtu pjesë e shkopit – dhe një pjesë e ndyrë, e pështirë, sepse ato 450 milion Euro ndihmë i ka dhënë shteti turk, populli turk, jo Erdogani nga xhepi i vet.

Erdogani dhe ata që bëjnë politikën turke e kanë më se të qartë se ç’është Skëndërbeu për shqiptarët. Ata e dijnë që nuk është thjesht një prijës që ka luftuar osmanët para 500 vjetëve, por është simboli, frymëzimi që Rilindasit zgjodhën për të krijuar kombin. Për krijimin e kombit të tyre grekët u frymëzuan nga qytetërimi i lashtë grek; italianët nga qytetërimi i lashtë romak, bullgarët nga lavdia e perandorisë bullgare, serbët dhe sllavët nga pansllavizmi. Shqiptarët e ngritën kombin me fytyrën e Skënderbeut. Të gjitha këto Erdogani i di mirë. Ai zgjodhi pikërisht përvjetorin e Skënderbeut për të ardhur diku aty afër, në Laç dhe për t'iu kujtuar shqiptarëbe se ishte ai që po i mban me karrota. Ndërkohë, shkopi i tij tatonte pulsin patriotik, maste durimin, kontrollonte shkallën e tolerancës ose, për të qënë më të saktë, të nënshtrimit.

Erdoganit dhe erdoganizmit ndoshta mund të mos i vijë kurrë rasti ta përdorë shkopin kundër Shqipërisë ashtu siç e përdori Musolini. Por ndoshta edhe mund t’i vijë. Ku i dihet? Numri i dashnorëve të Babës sa vjen e rritet. Deri para njëzet vjetëve vështirë se gjeje njeri që i qante syri për të. Të paktën askush nuk e shprehte dashurinë publikisht. Sot haxhiqamilët i gjen në të katër anët. Ku dihet ç’ndodh nesër?

_____________

*Meqë pakkush mbeti pa dhënë mendim për vizitën në Shqipëri të presidentit turk në 17 Janar thashë se s’do bëhej gjëma po ta jepja edhe unë dylekshin tim.

Fjalë të urta hollandeze

 

Fjalë të urta hollandeze (Nederlandse Spreekwoorde) titullohet tabloja në vaj e piktorit Pieter Bruegel (Ati) në të cilën njerëzit dhe, deri në një farë mase kafshët dhe sendet shërbejnë për të ilustruar idioma gjuhësore dhe fjalë të urta hollandeze. Në pikturën e tij – një në vargun e disa serive me të njëjtën temë - Bruegel duket se ka dashur të përfshijë gjithë budallallëkun dhe mendjelehtësinë njerëzore. Djali i tij, Pieter Bruegel i Riu u specializua në riprodhimin e kopjeve të piktuarave të të atit, duke pikturuar të paktën 16 varjante të Fjalë të urta hollandeze. Të gjitha varjantet e pikturuara nga të dy Bruegelët, atë e bir, janë në një farë mase të ndryshme nga njëra-tjetra dhe ilustrojnë proverba dhe idioma të ndryshme gjuhësore.

Është interesante të vihet re se shumë nga fjalët e urta dhe shprehjet popullore hollandeze kanë të barazvlefshmet e tyre në shqip. Por edhe ato që nuk e kanë mund të kuptohen lehtë. Më poshtë janë dhënë disa nga detajet me fjalën e urtë ose idiomën gjuhësore të përkthyer fjalë për fjalë nga hollandishtja, si edhe me shpjegimin përkatës. Disa prej tyre që janë njëlloj si në shqip nuk janë shpjeguar. 

Futboll me Panajot Panon

Vetëm çmenduria e komunizmit mund t’i jepte rastin një kërpaçi si puna ime të luante futboll me nje super yll si Panajot Pano. Por në atë sistem mbretëronte shtresimi i vlerave dhe unë tani kam fatin të ruaj një kujtim të bukur.

Them ‘kërpaçi si puna ime’ pasi nuk kam qënë shquar asnjëherë si futbollist. Domethënë nuk bëja pjesë as në ekipin e shkollës, as në të klasës dhe në lagje, kur ndaheshim në skuadra, mua më binte rradha nga të fundit të zgjidhesha, ose më saktë, të përfundoja në ndonjë anë.

Në verën e vitit 1981 bashkë me vëllanë e madh, një shokun e tij dhe një shokun tim kishim zënë një kabinë te Iliria në Durrës. Besoj se i mbani mend rreshtat e kabinave prej dërrase të Ilirisë. Ngjitur me ne ishin dy vëllezër binjakë nga Tirana, ndërsa përballë, pak djathtas, e kishte kabinën Ai vetë - Panajoti.

Kur e pamë për herë të parë atë mëngjes nuk po u besonim syve. Kishim dalë në atë palo verandë të kabinës për të pirë kafen e mëngjesit – ndoshta edhe për të ngrënë mëngjesin, ose thjesht për të shpëtuar pak nga era e djersës, gazrave, dhe duhanit kur përballë na çfaqjet pamja idilike e familjes së yllit të futbollit shqiptar. Natyrisht, vëmendjen na e tërhoqi fillimisht Rebeka, gruaja e bukur e Panajotit, që po kujdesej që dy fëmijët, djalë e vajzë, të hanin mëngjesin. Ndërkohë Panajoti hynte e dilte duke i shërbyer asaj kafenë. Zotni i vërtetë.

Ne duhet të ishim të fiksuar me sytë andej pa pikë takti, sepse Panajoti e vuri re dhe na përshëndeti. Kur mbaruan mëngjesin erdhi dhe na takoi. Ne i ofruam uzo.

Pse uzo? Sepse uzo kishim me bollëk. Shoku i vëllait tim, Pinia ishte ingjiner kimist dhe duhet të ishte shumë i aftë pasi bënte një uzo të mrekullueshme. Dhe me shumicë. Atë pesëmbëdhjetëditësh kemi bërë kurën e uzos. Jo vetëm kaq, por kishim edhe me çfarë e tërhiqnim Panajotin te kabina jonë. U bëmë miq. Ai nuk pinte shumë, por dukej që i pëlqente të rrinte ‘me çunat’.

Nuk kam qënë ndonjëherë tifoz i Partizanit. Kam patur fatin që fëmijërinë ta kaloj në një shtëpi ku kishim mure të përbashkët me familjen e Arben Çelës dhe s’kisha se si të mos rritesha me zemrën te Tirana. Pavarësisht tifozllëkut, në atë kohë besoj se të gjithë e pranonin si të vërtetë të padiskutueshme që Pano ishte numri një i futbollit shqiptar. Në përfytyrimin tim si fëmijë, Pano qëndronte në një rang me Pelen – Pano qe më i madhi i Shqipërisë, Pele ishte më i madhi i botës. Bëhej fjalë për të mëdhenjtë fare. Tifozllëku nuk hynte në punë.

Kur e njoha unë Panoja duhet të kishte nja pesë-gjashtë vjet që kishte lënë futbollin, ishte në burrë i qeshur, shumë i butë dhe komunikues. Pasditeve dhe darkave rrinte me ne deri vonë. Nuk mbaj mend per çfarë flisnim dhe, aq më pak mbaj mend të kemi folur për futbollin. Turbullt më kujtohet se ata dy binjakët ngjitur tregonin shumë anekdota ‘me spec’ dhe kishin një humor politik që kalonte në kufijtë e të rrezikshmes, aq më tepër po të kihet parasysh se flitet për periudhën më të errët të diktaturës. Panoja qeshte me të madhe.

Futboll luanim në rërë. Mund të kemi luajtur dy ose tre herë me të. Rrinte në mbrojtje, ndoshta në portë dhe dilte rrallë në sulm, ngaqë nuk donte të shiste mend. Por nuk mund të le pa përmendur që në atë fushë ishte një tjetër xhevair – Ledio, djali i Panajotit, që në atë kohë duhet të ishte nja 12 vjeç dhe shumë shpejt do të bëhej edhe ai një yll më vete. Nuk ishte Panajoti, ishte Ledio që kur luanim futboll na vërtiste të gjithë dhe s’e kapnim dot. Panoja qeshte i kënaqur dhe dukshëm krenar.

Shkurt, unë kam luajtur futboll me Panajot Panon. Edhe me Ledio Panon. Diçka për t’u mburrur, apo jo?! 

Popujt bëjnë paqe

Popujt luftojnë. Pastaj bëjnë paqe. Paqja është mjeti më i mirë për të kundërshtuar luftën. Për të bërë paqen popujt harrojnë, ose bëjnë sikur harrojnë, ose mundohen ta shtyjnë luftën sa më thellë në kujtesë. Dhe falin. Mbi të gjitha, falin. Edhe nëse nuk harrojnë, popujt falin.

Lufta është çfaqja më e ndyrë, më e egër, më e shëmtuar e natyrës njerëzore. Vrasjet, përdhunimet, varret massive, torturat, uria, shkatërrimi pa fund janë shprehje e instikteve të pakontrolluara të trashëguara nga hallka të hershme më të pazhvilluara në zinxhirin e evolucionit të species.

Popujt luftojnë, por nuk janë popujt që i hapin luftrat. Përkundrazi, janë elementët më të egër, më të papërgjegjshëm, më të pangopur të popujve ata që i çojnë njerëzit në luftë. Popujt gënjehen, mashtrohen, ose detyrohen të luftojnë.

Paqja është shprehja më e bukur dhe më fisnike e fytyrës njerëzore. Kufijtë e hapur, komunikimi i lirshëm, shkëmbimet ekonomike dhe kulturore, plazhet e mbushura, turizmi i ndërsjelltë, njerëz që pijnë birrë së bashku, konkurrenca e bukur sportive, qetësia dhe siguria që po i rrit fëmijtë në një mjedis të sigurt. Paqja zgjat më shumë se lufta. Gjithmonë ka zgjatur më shumë se lufta, pavarësisht se historia shkruan vetëm për luftrat.

Popujt duan paqen, prandaj edhe vendoset paqja. Njerëzit duan të jenë të qetë, të shkëmbejnë mallra me njëri-tjetrin, të shkëmbejnë muzikë dhe sporte, të lëvizin lirisht, të bashkëpunojnë, të dashurohen.

Natyrisht, në materien përbërëse të popujve ka edhe elementë që nuk përshtaten me paqen, që duan të ruajnë të ndezur thëngjijtë e agresivitetit. Ka edhe politikanë që duan të mbajnë të ndezur flakët e urrejtjes. Ka edhe nacionalistë, shovinistë, arrivistë, provokatorë. Ka edhe facebookistë që gjejnë sport me se të merren.

Tetëdhjetë vjet më parë populli polak u masakrua nga gjermanët dhe nga rusët. Sot polakët livizin lirisht në Gjermani dhe në Rusi. Francezët u pushtuan nga gjermanët. Tani janë gati një shtet. Vietnamezët u dogjën  me napalm amerikan. Tani amerikanët shkojnë lirisht si turistë në vendin që i mundi në luftë dhe vietnamezët emigrojnë në Amerikë për një jetë më të mirë. Këta popuj kanë zgjedhur rrugën e paqes.

Plagët e luftrave mund të shërohen dhe duhet të shërohen. Eshtë më e vështirë t’i mjekosh dhe t’i shërosh se sa t’i acarosh. Për të acaruar një plagë nuk kërkohet shumë mend – mjafton ta kruash, ta gërvishtësh. Për ta shëruar duhet mençuri, durim, zemërgjerësi. A e kemi?! 

“Ide rebele”

Kur në 2016 Gareth Southgate u emërua drejtues i ekipit përfaqësues të Anglisë mua nuk më bëri kurrfarë përshtypje. E mbaja mend si lojtar, por pa ndonjë mbresë të veçantë. Ndërkohë ai vinte pas një sërë emërimesh mediokre në krye të një ekipi nga i cili pritej jashtëzakonisht shumë.

Gjëja e parë që i pëlqeva ishte prirja e tij për të zgjedhur lojtarë të rinj, për të mos u ndikuar nga emrat e mëdhej me histori transfertash të shtrenjta. Por ajo çka më bëri ta vlerësoj më shumë ishte filosofia e tij drejtuese, ose më saktë, bashkëdrejtuese.

Dihet mirëfilli se çdo drejtues ekipi ka edhe një ekip të dytë, ekipin e bashkëdrejtuesve – ndihmësin e drejtpërdrejtë dhe një sërë specialistësh këshilltarë. 

Logjikisht pritet që këshilltarët e drejtuesit të një ekipi futbollit të jenë specialistë futbolli. Këtë bëjnë shumica e drejtuesve në çdo fushë. Në psikologji kjo njihet si prirja e njerëzve për të qënë të rrethuar nga të tjerë që mendojnë pak a shumë si ata vetë. Grekët e lashtë e quanin këtë dukuri “homofili’, domethënë ‘të duash të njëjtën gjë‘. Një skuadër futbolli do të drejtohet nga një specialist futbolli, i cili këshillohet me të tjerë specialistë futbolli, apo jo?

Jo në rastin e Gareth Southgate. Ai ndjek një praktikë krejt të ndryshme, në përpjekje për të qënë i hapur ndaj ideve të reja. Pjestarët e ekipit të tij këshillues (që të gjithë vullnetarë pa pagesë) janë Sir Dave Brailsford, trainer ciklizmi, Kolonelja Lucy Giles, komandante kolegji në Akademinë Ushtarake të Sandhurstit, vozitësi olimpik Kath Grainger, Manoj Badale, që është biznesmen teknologjie, një drejtues ekipi rugby, Stuart Lancaster dhe  David Sheepshanks që është ideatori krijues i qendrës sportive kombëtare St. George’s Park.

Nuk është aspak për t’u çuditur që përzgjedhja e këtij grupi u prit me reagime negative në shtypin britanik. Ishin të gjithë të jashtëm në futboll. Por pikërisht te ky fakt Gareth Southgate gjente vlera. Ata të gjithë janë në gjendje të japin rrugëzgjidhje të ndryshme për përgatitjen e lojtarëve, dietën e tyre, të dhënat fizike, forcën mendore dhe morale e shumë të tjera.

“Mua më pëlqen të mësoj nga njerëz që dijnë gjëra që unë vetë nuk i di,” thotë Southgate. “Vetëm kështu mëson.”

Natyrisht, në ekipin e tij Southgate ka edhe trainerë specialistë futbolli. Por edhe ata vijnë nga përvoja krejt të veçanta me lojën. Ata nuk janë rebelë në kuptimin që kërkojnë ta kthejnë përmbys ekipin. Përkundrazi, ata janë rebelë me idetë e reja që sjellin.

1. Ky shkrim është bazuar në shënimet e Matthew Syed, autor i librit “Ide Rebele: Forca e të Menduarit Ndryshe, dhe ish-përfaqësues i Britanisë në pingpong në dy Olimpiada.)

2. Në Kampionatin Europian të këtij viti, krahas Gareth Sauthgate unë veçoj edhe Roberto Mancinin, i pari drejtues italian që vërtetoi se ekipi i vendit të tij mund të fitojë kupën edhe duke luajtur bukur.

3. Nga lojtarët mbështes pa rezerva Marcus Rashford, Bukayo Saka, Jadon Sancho dhe Rahim Sterling. 

Përpara vdekjes barazia është absolute.

Shpesh herë, bashkë me lajmin për ndarjen nga jeta të ndonjë figure të njohur të jetës kulturore, artistike, shoqërore, apo edhe politike, do të gjesh edhe thirrjen: Si nuk u gjet mundësia të dërgohet jashtë shtetit për kurim? Ai/Ajo i ka dhënë kaq shumë vendit. Dhe pas saj, një mori kokash që tunden në shenjë miratimi dhe, jo rrallë, edhe indinjate që nuk është realizuar një gjë e tillë.

Aq e logjikshme dhe njerëzore sa duket kjo kërkesë, aq e palogjikshme dhe çnjerëzore është. Në rastet kur realizohet, dërgimi jashtë shtetit me fonde publike i cilitdo personaliteti është i padrejtë, i pa justifikuar dhe i paligjshëm.

Unë nuk e kuptoj se si mund ketë përparësi për t’u kuruar jashtë vendit një qenie njerëzore bazuar në statusin që gëzon në shoqëri. Përse do t’i jepnim përparësi një aktori, shkrimtari, sportisti të njohur, krahasuar me një fshatar apo qytetar  të thjeshtë, krejtësisht të panjohur? Jeta është njëlloj e dhimbshme dhe e rëndësishme për të gjithë. Përse një shtatëdhjetë-e-ca vjeçare e njohur famshme e meritoka të ketë shanse më shumë për të jetuar se sa një vajzë shtatë vjeç të cilën e njohin vetëm prindërit e saj dhe rrethi familiar? Ose edhe një shtatëdhjetë-e-ca vjeçare tjetër, por që nuk është e famshme? Me çfarë kriteri përcaktohet shkalla e të qënit i njohur, ose i famshëm, ose i rëndësishëm për ta merituar trajtimin e veçantë dhe kush do të guxonte t’i sanksiononte këto kritere? Nuk mund të ketë asnjë arsyetim logjik dhe, aq më pak, asnjë matës njerëzor për ta bërë një përcaktim të tillë.

Në bazë të ligjit taksa shtetit i paguajnë njëlloj të gjithë. Në bazë të ligjit, të gjithë janë të barabartë edhe në trajtimin shëndetësor i cili supozohet të jetë falas në të gjithë sistemin shtetëror. Nuk mjafton që ekziston një padrejtësi e madhe, e bazuar te pasuria, ku ata që kanë para kanë edhe mundësi të kurohen në spitalet private të vendit, ose jashtë, ndërsa ata që s’kanë janë në mëshirë të sistemit të dyshimtë shëndetsor shtetëror, por duhet të sajojmë edhe pa-barazi të tjera duke u mbështetur në kritere krejtësisht të papërcaktuara – ose të papërcaktueshme?

Buxheti i shtetit është pronë e përbashkët e të gjithë shtetësave të republikës dhe nuk ekziston asnjë ligj që individë të caktuar të kenë përparësi për të përfituar prej tij duke u bazuar në kontributin që i kanë dhënë apo jo shoqërisë, apo duke u bazuar në kritere si fama, publiciteti, talenti, apo gjithçka tjetër. Në këtë vështrim, dërgimi i dikujt, i kujtdo për t’u kuruar me shpenzimet e shtetit del se është jo vetëm i papranueshëm nga ana etike dhe njerëzore, por edhe i paligjshëm.

Përpara ligjit të gjithë janë të barabartë.
Përpara vdekjes barazia është absolute.

 

 

Pisllëku nuk ikën vetë

Ndodhi ajo që s’duhej të ndodhte – një forcë politike fiton zgjedhjet për herë të tretë. Për më tepër kjo forcë politike është Partia Socialiste, që mban me vete një barrë të rëndë bagazhi erëqelbur, ku kutërbimi i xhaketave dhe kasketave gjithë djerse e gjak të komunizmit ngatërrohet me xhepat e fryrë të korrupsionit, bollkat e shëmtuara dhe atletet e palara të një kryetari arrogant e cinik dhe lloj-lloj kostumesh mariftxhinjsh votë-vjedhës, votë blerës e votues-mashtrues. Dhe po të kesh parasysh atë që Mark Tuen shkruante më shumë se një shekull e ca më parë, që politikanët dhe pelenat e foshnjave duhen ndërruar sa më shpesh dhe për të njëjtën arsye, merret me mend se sa i domosdoshëm ishte shkëmbimi i roleve të aktorëve në skenën politike këtë pranverë.

Unë nuk do të merrem me pisllëkun, sepse pisllëku dihet ku dhe si është, siç edhe dihet mirëfilli që pisllëku nuk ikën vetë, por duhet pastruar. Do merrem vetëm me ata që kishin për detyrë ta pastronin, ose të paktën të drejtonin veprimin e pastrimit. Këtë detyrë këto tetë vjet të fundit e ka pasur mbi supe Partia Demokratike dhe kryetari i saj Lulzim Basha dhe nuk e kanë kryer. Ata kanë dështuar në përpjekjen e tyre për ta pastruar Shqipërinë nga pisllëku. Prandaj është logjike që Lulzim Basha të pranojë hapur se nuk ka qënë në gjendje të kryente ose të drejtonte pastrimin dhe të japë dorëheqjen.

Këto ditë dorëheqja është bërë një temë mjaft e ndjeshme, sidomos për tifozët e nxehtë të PDsë që kërcejnë menjëherë përpjetë dhe të hidhen në grykë me njëqindmijë akuza sapo iu përmend atë tabu. Arsyetimi i tyre – Basha nuk ka faj për dështimin, pasi zgjedhjet u manipuluan nga Rama. Pra sipas tyre përgjegjësinë që Rama merr mandatin e tretë e ka vetëm Rama, ndërsa Basha i duhet PDsë tani që të drejtojë sulmin tjetër për demaskimin e manipulimit të zgjedhjeve. Vetë Bashës duket se i ka ardhur pas oreksit ky arsyetim, sepse nuk vonoi të dalë me parrullën: Beteja sapo ka nisur, duke lënë të kuptojë që tani tifozeria e tij duhet të mobilizohet për ta ndjekur atë në aventura të reja pa bereqet.

Në fakt beteja sapo ka përfunduar dhe Basha është ai që e ka humbur. Para se të përveshë mëngët për të nisur një betejë tjetër që në të gjitha gjasat do ta humbasë, ai do të bënte gjënë më dinjitoze, që është pranimi i humbjes dhe marrja përsipër e përgjegjësive. Pra, të pranojë që ka humbur dy zgjedhje të përgjithshme; që ka dështuar plotësisht me strategjinë e daljes nga parlamenti, duke i lënë dorë të lirë Ramës të kontrollojë për një kohë të gjatë pa kokëçarje organin ligjvënës të vendit; që ka dalë bllof në mënyrë të pajustifikueshme me strategjinë e çadrës; që u fut qorrazi dhe pa qënë nevoja në lojën për mbrojtjen e Teatrit Kombëtar, prej nga doli si rruar-qethur; dhe që ka gabuar rëndë dhe me pasoja të rënda në vendimin për bojkotimin e zgjedhjeve vendore.

Vetëm njëri nga këto gabime të kaluara do t’i kishin mjaftuar një partie të vërtetë demokratike që të kërkonte dorëheqjen e kryetarit të saj. Por në Shqipëri nuk operohet me dorëheqje dhe këtu është një problem tjetër i Bashës dhe i PDsë, të cilën është e nevojshme ta kuptojnë mirë edhe drejtuesit e PDsë edhe tifozeria e saj. (Fjalën ‘tifozeri’ e përdor qëllimisht duke iu referuar jo të gjithë anëtarëve dhe simpatizantëve të PDsë, por vetëm asaj pjese që ndjek verbërisht njërin apo tjetrin drejtues pa arritur të analizojë asnjë veprim dhe pa u përpjekur të arsyetojë se cilat veprime janë vërtet në të mirë të një partie dhe një shoqërie demokratike).

Nëse Lulëzim Bashës i ka mbetur një shteg i vetëm largimi me nder nga kryetarllëku i PDsë, ky është dorëheqja duke marrë përsipër, si veprim të fundit politik, riorganizmin e Partisë dhe krijimin e një klime për funksionim demokratik e modern brenda saj për të zgjedhur kryetarin e rradhës. Pra, në vend që të shkojë kot energjitë e veta, të partisë dhe të simpantizantëve të vet në përpjekje për të justifikuar dështimin e rradhës, ai do t’i sillte një shërbim me vlera gjithë vendit dhe partisë së tij duke e riorganizuar atë gjatë periudhës së dorëheqjes. PD ka nevojë të ndërrojë misionin dhe funksionin e saj, përndryshe nuk e pastron dot kurrë pisllëkun e Edi Ramës dhe të socialistëve.

Nga ana strategjike, PD mund ta luftojë të keqen duke i vënë përballë të mirën, dhe jo një të keqe më të vogël siç është përpjekur të bëjë deri tani. Kjo do të thotë që alternativa e korrupsionit, e diktatit, e mendësive komuniste nuk është një korrupsion më i vogël, diktati më i butë, apo mendësia komuniste më e moderuar (e paraqitur si antikomuniste), por janë ndershmëria dhe ligji, janë marrëdhëniet e hapura demokratike, është vizioni për të ecur përpara me këndvështrimin e shekullit të 21.

Basha dhe PD i dolën përballë PS në këto zgjedhje jo me ndonjë program të dallueshëm dhe bindshëm ekonomiko-shoqëror, por kryesisht me parrullën e luftës kundër korrupsionit. Por dështuan sepse, ndër të tjera, korrupsionin nuk mund ta luftosh në aleancë me një forcë politike të superkorruptuar si LSI, e drejtuar nga një çift matrimonial politikanësh të korruptuar. Sado i pastër dhe i panjollosur të paraqitej Basha vetë në këtë betejë, aleanca me LSInë i hidhte atij sipër rrobën e qelbur të korrupsionit duke ia bërë të pamundur përpjekjen për t’iu mbushur mendjen zgjedhësve. Njerëzit nuk janë të bindur që po të merrte pushtetin PD e Bashës dhe LSI e Metës do të përvishnin mëngët për të luftuar korrupsionin. Meta dhe e shoqja nuk mund të luftojë korrupsionin, sepse nuk mund të luftojnë vetveten. Aleanca me ta është një tjetër dështim i politikës së Bashës.

Basha dhe PD flasin sot kundër vjedhjes së votës, kundra dhjetra-mijë votave të pavlefshme. Por njerëzit e kanë të vështirë të pranojnë që po të ishte Basha në pushtet nuk do të bënte të njëjtën gjë, sepse edhe vetë PD e ka një njollë manipulimi votash, të cilën Basha nuk ka marrë asnjëherë mundimin ta pastrojë, ose të paktën nuk ka dhënë asnjë shenjë distancimi prej saj. Vetë Basha është vënë në krye të PDsë me procese të dyshimta votimi, gjë që ka shkaktuar largimin nga partia të shumë prej ish-veprimtarëve të saj, të cilët e kanë ndjerë që i kanë pasur të mbyllura shtigjet e konkurrimit të ndershëm.

Që t’i mbushë mendjen njerëzve se vërtet lufton manipulimin e votave, nga Basha dhe PD pritet të fillojnë ta luftojnë atë brenda vetes. Ai duhet të thërrasë dhe të rimbledhë të gjithë të larguarit dhe të krijojë kushte për një konkurim të hapur, të pastër, model për postin e kryetarit të PD. Vetëm kështu mund të dilet para shqiptarëve duke thënë: Ja si i bëjmë ne zgjedhjet brenda Partisë. Kështu duam t’i bëjmë edhe zgjedhjet e përgjithshme. Këto janë standartet tona.  Ne nuk kemi standartet e njeriut të fortë që dikton gjithçka në parti dhe në shtet. Nuk kemi as standartet e një partie që drejtohet nga një çift burrë e grua, që ia kalojnë kryesinë e partisë njëri-tjetrit sikur ta kenë pronë (që në fakt e kanë).

I vetmi shans për Bashën që të largohet i nderuar është nëse ai arrin të lerë pas një PD e cila të ketë hequr dorë nga mendësia komuniste e luftës së klasave dhe e kapjes pas parrullave boshe që s’i mbushin më mendjen asnjë nejriu. Pozicionimit të PDsë si një parti ‘e djathtë‘ në kuptimin që lufton ‘të majtët’ domethënë komunistët, nuk i ka mbetur pikë kuptimi. Së pari, PS, pavarësisht nga emri, nuk është parti e majtë. PS është sot partia e oligarkëve, e një grupi të vogël njerëzish super të fuqishëm ekonomikisht, që ka në krye një njeri që mbështetet mbi supet dhe xhepat e këtyre njerëzve të fuqishëm dhe që nuk i lënë asnjë hapësirë biznesit të vogël dhe atij të mesëm, le më pastaj fukarait. Eshtë më se e vërtetë që PS mban rreth vetes disa figura të qelbura të komunizmit si Gramoz Ruci dhe enveristë të tjerë të vegjël që vazhdojnë t’i mbajnë erë me nostalgji fustaneve të Nexhmije Hoxhës, por kjo është thjesht nga ato kockat që ata ia hedhin PDsë për ta hutuar, që të ketë ku të lehë, dhe që njëkohësisht i ruan PSsë një numër të caktuar votash fanatikësh që edhe pas tridhjetë vjetësh nuk e kanë marrë vesh që komunizmi ka marrë fund. Nëse mund të përcaktohet në terma ideologjikë, PS e Ramës nuk është as parti komuniste, as parti socialiste. Më së shumti ajo mund të jetë parti fashiste. Në këtë kuptim, PD duhet ta kuptojë që fashizmi nuk luftohet duke i dalë më djathtas, duke u bërë edhe më fashist. As duke i dalë majtas. Fashizmi luftohet me të kundërtën e vet, me demokracinë. PD duhet thjesht t’i qëndrojë besnike emërtimit të vet dhe të ndjekë parimet e saj që në krijim – të jetë parti demokratike, e demokratizuar vetë dhe që kërkon demokratizimin e vendit.

Të gjithë jemi të vetëdijshëm se gjendja politike në vend sot është shumë e keqe dhe aspak premtuese për të ardhmen e vendit. Regjimi i Ramës rrezikon të kthehet në një diktaturë afatgjatë dhe përpjekja për ta hedhur atë, duke marrë parasysh manipulimet që ai bën, mgjan e vështirë për t’u realizuar. Por nuk është e pamundur. Të mos harrojmë se si arriti PD të sigurojë mbështetjen e shqiptarëve në vitin 1992, duke kthyer përmbys rezultatin e zgjedhjeve të një viti më parë dhe duke hedhur poshtë një parti që kishte pesëdhjetë vjet që sundonte me metodat më të ndyra të mundshme. Ajo mrekulli u arrit vetëm në saje të një rruge të re që u propozua, të një alternative moderne, krejt të ndryshme, të një mendësie shumë më të përparuar që u përqafua me enthusiazëm nga një shumicë e ndjeshme e popullit, aq sa ishte e pamundur ta manipuloje. PD dhe shqiptarët i kanë forcat që ta arrijnë përsëri një gjë të tillë. Por, si forca e vetme politike që iu jep shpresë shqiptarëve, PD ka nevojë që paraprakisht të ripërtërijë vetveten.