That night when Mother died

That night when Mother died, my heart was shattered to a thousand pieces and it gave me pain so unbearable that cannot be compared to anything else.

That night when Mother died cut my life into two parts - the before, and the after. Today the after is longer than the before, which is not fair at all, because no one should live a life that is longer without than it is with someone they love so much.

That night when Mother died I was 26. I was not dependent on her. She had given me everything, she had made me who I was, and I didn’t need her. I just loved her.

That night when Mother died I realized that it was pure love, free from any need, any interest, or anything a child expects from a parent. If anything, it was a moment in my life when I was ready to give something back to her. Because of this,

that night when Mother died I was almost angry at her. I felt betrayed that she wouldn’t let me have a chance to give her something back, even a tiny fraction of all the universe she had given so generously and selflessly to me. But then I realized that she would never do that. She wouldn’t accept anything in return for what she gave. She was a giver, a giver, a giver...forever.

That night when Mother died everything melted within me, and then froze. Since then, I haven’t been able to feel pain the same way, and I hope, and I wish, that I will never be able to for the rest of my life. No one deserves to feel that kind of pain twice.

That night when Mother died was the twentieth of October, when Korça gets its first snow. But it didn’t snow that night. The snow within me was enough.

That night when Mother died was 35 years ago...35 days ago...35 minutes ago...

That night when Mother died was 7600 km away...7600 m away ... was here

That night when Mother died has no time and space.

That night when Mother died...

Why am I writing this in English? Why am I thinking all this in English?

I know why. It is because I can’t bring myself to say “That night when Mother died...” in the language that Mother told me.

Përballë Përbindëshave 2

Arben Kallamata

Pjesa e dytë: Dopamine

(Shënim hyrës: Kjo është pjesa e dytë e serisë së shkrimeve që kam përgatitur për marrëdhëniet tona me teknologjinë moderne, posaçërisht me gjigandët e teknologjisë që i kemi çdo ditë përpara syve – Internetin, Google, Facebook, Twitter, YouTube, Snapchat, Netfix, etj. Idetë e shprehura në këto shkrime nuk janë origjinale. Unë jam përpjekur të përmbledh, përshtas në shqip dhe organizoj mendime që ka kohë që i shqetësojnë njerëzit. Për ata që nuk e kanë lexuar pjesën e parë, do t’i rekomandoja që ta bënin këtë.)

Që të arrijnë të njohin mënyrën se si vepron mendja e secilit prej nesh kompanitë IT kanë nevojë për ndihmën tonë, për pjesmarrjen tonë në lojën e tyre. Ata nuk dërgojnë pyetësorë për të matur parapëlqimet tona. Përkundrazi, ata e studiojnë mendjen e secilit prej nesh përmes mënyrës se si sillemi ne kur përdorim mallin e tyre – kërkimin në Google, Facebook, videot e YouTube. Gjithçka që ne klikojmë iu jep kompjuterave të tyre një të dhënë më shumë për mënyrën se si operon mendja e secilit prej nesh. Sa më shumë klikojmë, aq më shumë gjëra mësojnë ata rreth nesh.

Tristan Harris shpjegon se lufta midis kompanive të tekut sot është e përqëndruar te tërheqja e vëmendjes së përdoruesve, domethënë, sa kohë kalojmë ne në një mjedis të caktuar. Shuma e përgjithshme vëmendjes së njerëzve nuk është një madhësi e pakufizuar. Ajo mund të përfytyrohet si një masë e caktuar, gjigande vërtet, por gjithsesi që i ka kufijtë e saj. Pikërisht për ndarjen e këtij malli që është vëmendja jonë, për tërheqjen e një thele sa më të majme nga kjo masë konkurrojnë sot të gjithë, bizneset, shoqatat, politikanët, lojrat, arti, gjithcka. Por mbi të gjitha, konkurrojnë kompanitë IT që kanë në dorë ta analizojnë dhe ndikojnë vëmendjen tonë.

Le të sjellim një shembull. YouTube kërkon të tërheqë sa më shumë vëmendjen e njerëzve duke i mbajtur ata të lidhur sa më gjatë të fiksuar te videot e veta. Për ta arritur këtë ata shpikin një marifet të vogël: pas çdo videoje që ti sheh, ata jo vetëm të rekomandojnë disa të tjera, por edhe fillojnë të luajmë automatikisht një tjetër. Pa e kuptuar, njerëzit gjejnë veten të ngujuar për orë të tëra duke parë video në YouTube.

Me ta parë këtë marifet, Facebook nuk mund të mbetej prapa. Një ditë prej ditësh ne vumë re që videot e postuara në Facebook filluan të hapen vetë, pa qënë nevoja t’i klikoje. Ti duhet të klikosh për t’i ndaluar, jo për t’i nisur. Natyrisht, pakkush nga ne e vrau mendjen ta analizonte përse ndodhte kjo.

Të njëjtën gjë bën edhe Netflix. Ti shikon një episod të një seriali televiziv dhe, pa e mbaruar ende mirë atë, ata fillojnë të të çfaqin automatikisht tjetrin. Asgjë nuk është rastësore. Gjithçka është e llogaritur. Të gjithë janë në gare kush e kush të na mbajë sa më gjatë lidhur pas aparateve dhe në faqet e tyre.

Dikush mund të thotë se edhe televizionet apo gazetat dikur kërkonin të njëjtën gjë, pra mënyrën se si t’i mbanin shikuesit apo lexuesit të lidhur. Por ato nuk kishin salla kontrolli që studionin shkencërisht se si ta tërhiqnin dhe ta drejtonin vëmendjen e njerëzve. Nuk kishin njerëz që të studionin emocionet njerëzore dhe t’i shfrytëzonin ato për t’i mbërthyer njerëzit sa më gjatë pranë pajisjeve elektronike.

Ne lexojmë diçka në Facebook dhe ndihemi të revoltuar. Revoltimi për secilin nga ne është emocion negativ. Jo për Zuckerbergun. Për të është emocion që na detyron ne ta bëjmë ‘share’ postimin në fjalë, t’i themi të tjerëve: lexojeni edhe juve këtë që më ngjalli mua emocion. Në këtë rast ndjesia e revoltës punon për llogari të Facebookut. Nëse unë, ose ti, do të kishim mundësi të zgjidhnim për të lexuar ose diçka që na shkakton revoltë, ose diçka që nuk na bën asnjë përshtypje, ne me siguri që do të zgjidhnim të parën. Është në natyrën njerëzore. Këtë e dijnë shumë mirë ata që janë në sallën e kontrollit dhe që kanë në dorë të na ushqejnë atë që duan të na ushqejnë. 

Sean Parker ka qënë presidenti i parë i Facebookut. Ja se si e përshkruante ai procesin para disa kohësh: “Puna është se si t’i detyrosh njerëzit të të kushtojnë sa më shumë kohë dhe sa më shumë vemendje të vetëdijshme që të jetë e mundur. Prandaj përdoruesve iu jepet herë pas herë nga një dozë e vogël dopamine përmes like-ve dhe komenteve për fotot apo për postimet. Kjo i shtyn ata të futen edhe më thellë. Pikërisht këto dobësi të psikologjisë së njeriut shfrytëzohen nga haker si puna ime. Shpikësit, krijuesit, unë, Marku (Zuckerberg)…e kuptuam këtë dhe nuk hezituam ta shfrytëzojmë.”

Po për çfarë dobësish bëhet fjalë? Njerëzit në përgjithësi kanë një nevojë të brendëshme për të qënë pjesë e diçkaje, një shtytje të brendëshme për status shoqëror. Prandaj edhe truri i njeriut e trajton çdo informacion për vetveten si formë shpërblimi. Sistemi i vlerave që kemi në tru aktivizohet sa herë që sjellja jonë shpërblehet me gjëra të prekshme, si para, apo ushqim. Por ai aktivizohet edhe kur merr informacion që na prek egon, informacion të cilit i jepet përgjithësisht përparësi.

(Këtu mbaron pjesa e dytë. Në vazhdim do të shohim se si na ‘ushqejnë‘ me informacion të gabuar, me informacion të shtrembëruar e të gënjeshtërt, duke na futur brenda vathëve, grazhdeve, apo kullotave sipas interesit të përbindëshve të tekut.)

Përballë Përbindëshave 1

 Arben Kallamata

Pjesa e parë: Mish për top

(Shënim hyrës: Po bëj një përpjekje që përmes një shkrimi të ndarë në disa pjesë të hedh pak dritë në marrëdhëniet tona me teknologjinë moderne, posaçërisht me gjigandët e teknologjisë që i kemi çdo ditë përpara syve – Internetin, Google, Facebook, Twitter, YouTube, Snapchat, Netfix, etj. Idetë e shprehura këtu nuk janë aspak origjinale. Unë jam përpjekur të përmbledh, përshtas në shqip dhe organizoj mendime që ka kohë që i shqetësojnë njerëzit.)

Në një sallë të madhe kontrolli ngarkuar me kompjutera të fuqishëm punojnë të përqëndruar mbi njëqind specialistë të ITsë dhe psikologjisë. Ata studiojnë dhe përpunojnë mendjet e miliarda njerëzve, duke analizuar deri në detaje prirjet dhe dëshirat e secilit prej tyre dhe duke i drejtuar mendimet andej nga duan ata.

Duket si skenë e marrë nga ndonjë film fantastiko-shkencor, por në fakt është realitet. Prej vitesh salla të tilla kontrolli janë pjesë e trurit të gjigandëve të teknologjisë si Google, Facebook, YouTube, Snapchat, etj. Studimi dhe përpunimi i mendimit të miliarda njerëzve nuk kryhen thjesht për kurreshtje shkencore. Ato janë pjesë e modelit të biznesit, mënyrës se si kompanitë teknologjike i fitojnë triliardat e dollarëve.

Një prej specialistëve që ka punuar si eticist projektues për Google pikërisht në një nga këto salla është Tristian Harris. Deri para pak kohësh ai kujdesej për ruajtjen e normave të etikës në procesin e përpunimit dhe drejtimit të mendimit të njerëzve për qëllime fitimprurëse. Duke e kuptuar se ishte e pamundur të realizohej një gjë e tillë, pasi etika njerëzore binte ndesh me interesat e punëdhënësit të tij, ai u tërhoq dhe tani, me biseda, artikuj, dhe podcaste përpiqet t’iu shpjegojë sa më shumë njerëzve mënyrën se si funksionojnë gjigandët e teknologjisë dhe rrugët më të efektshme për t’i detyruar ata t’i respektojnë vërtet normat e etikës.

Përmes celularëve, tabletëve dhe kompjuterave ne i përdorim shërbimet falas të kompanive teknologjike pa e vrarë mendjen të dijmë se si kanë arritur ato të bëhen organizmat më të pasura të planetit. Ne e përfytyrojmë veten si klientë tyre, si përdorues legjitimë të shërbimit që ata ofrojnë, duke harruar se kur shërbimi të jepet falas nuk mund të quhesh klient. Ne nuk e fusim dorën në xhep kur kërkojmë të dhëna në Google; nuk paguajmë abonim mujor apo vjetor për t’u lidhur me miqtë në Facebook, apo për të dëgjuar muzikë dhe parë video në YouTube. Nga dalin fitimet?!

“Reklamat,” do të thotë dikush, ata i nxjerrin fitimet nga reklamat. Po si? Cili është malli që na shitet ne me aq shumicë saqë gjigandët e teknologjisë arrijnë të nxjerrin fitime të papërfytyrueshme? Si arrijnë reklamat të shkojnë aty ku duhet në një masë kaq të madhe përdoruesish?

Modeli i biznesit të kompanive të mëdha IT është origjinal dhe fitimprurës pikërisht ngaqë nuk ndjek rrugën tradicionale – unë publikoj reklama për përdoruesit në tërësi, dhe reklamuesit e mallrave më japin mua para. Përballë miliarda përdoruesve të internetit, reklamuesit kanë nevojë për ndarje të audiencës, për seleksionim, në mënyrë që ata ta drejtojnë reklamën e tyre pikërisht te njerëzit që kanë potencialin për të blerë mall, përndryshe reklama nuk ka efekt. Ata kërkojnë grupime sipas interesave dhe piketim sa më të saktë të objektit të reklamave të tyre.

Pikërisht këtë punë marrin përsipër të bëjnë gjigandët e teknologjisë. Ato iu japin reklamuesve grupime njerëzish sipas interesave të reklamuesve, audiencë me potencialin më të lartë blerës. Ata iu japin atyre të dhëna nga më të detajuarat për secilin prej nesh. Për këtë ata përdorin inteligjencën artificiale të superkompjuterave që, përmes algoritmave janë në gjendje jo vetëm të analizojnë të dhëna pa fund për një numër të pakufizuar përdoruesish, por edhe të ndikojnë në këndvështrimin e njerëzve.

Në marrëdhëniet midis reklamuesve dhe gjigandëve të teknologjisë (Facebook, Google, Twitter, etj.) ne, përdoruesit nuk jemi klientët. Ne jemi malli. Jemi malli që kompanitë IT i shesin kompanive të reklamave. Malli që shitet është thjesht mendja jonë. Gjigandët e Tekut i bëjnë fitimet duke iu shitur mendjet tona atyre që reklamojnë mallra. Nga pikëpamja e tyre ne jemi thjesht mish për top.

Kur ne përdorim me orë të tëra në ditë Facebook, Youtube, Google, Twitter, Snapchat, kompjuterat regjistrojnë dhe mësojnë për ne shumë më tepër se sa dijmë ne për veten tonë. Ata i kanë të gjitha të dhënat për të analizuar çfarë na pëlqen dhe çfarë nuk na pëlqen ne; çfarë e tërheq vëmendjen tonë, dhe çfarë na kalon shkarazi, pa i kushtuar rëndësi. Ata njohin parapëlqimet tona për ngjyrat, për muzikën, për artin, për artistët, për filmat, për veshjet, për ushqimin dhe për pijet, për vendet ku duam të pushojmë, për mënyrën se si duam ta dekorojmë banesën, për problemet sociale, për fenë dhe, sidomos edhe, për politikën. 

(Këtu mbaron pjesa e parë. Në pjesën e dytë do të shohim se si kompanitë e mëdha teknologjike arrijnë të ndikojnë në zgjedhjet dhe parapëlqimet tona, si arrijnë të na detyrojnë të bëjmë atë që duan ata.)

Fakte Alternative dhe e Djathta Alternative

Fakte alternative (përkthimi shqip: të vërteta ndryshe) është një shprehje që tashmë ka hyrë në fjalorin e përditshëm politik në Shtetet e Bashkuara. Ajo është përdorur për herë të parë në 22 Janar 2017 nga Këshilltarja e Presidentit Amerikan Kellyanne Conway gjatë një interviste për emisionin “Takim me Shtypin” (Meet the Press) të rrjetit televiziv NBC. Gjatë intervistës, gazetari i njohur Chuck Todd i kërkoi Conway-t të shpjegonte se si mund t’i lejohej Sekretarit të Shtypit të Shtëpisë së Bardhë Sean Spicer të gënjente haptazi në takimin me gazetarët për gjëra që ishin lehtë të verifikueshme. Një Sekretar Shtypi nuk mund të dalë kundër fakteve. Conway u përgjegj duke thënë që Spenseri nuk kishte gënjyer. Thjesht kishte dhënë ‘fakte alternative’. Chuck Todd e kundërshtoi aty për aty: ‘Dëgjo, faktet alternative nuk janë fakte. Ato janë thjesht gënjeshtra.” Conway nuk u përgjigj.

Përdorimi i shprehjes “fakte alternative” për të mbuluar gënjeshtra që mund të kundërshtohen fare lehtë me fakte u prit me humor nga media në Shtetet e Bashkuara. Gazetarë prestigjozë si Dan Rather dhe Jill Abramson e cilësuan shprehjen tipike orwelliane, duke e lidhur veçanërisht me termin ‘doublethink’ (dymendim). Me interes është fakti që pas këtij cilësimi, shitja e “1984” të Orwellit u rrit 95 herë brenda katër ditëve, duke e ngjitur atë në krye të listës së librave më të blerë në Amazon.com.

Më pas Conway u përpoq ta përkufizonte ‘fakte alternative’ si ‘fakte shtesë dhe informacion alternativ.’

E Djathta Alternative, Alternative Right ose shkurt Alt-Right është një lëvizje jo shumë e përqëndruar e të djathtës ekstreme të nacionalistëve të bardhë amerikanë. Në grupet që e quajnë veten pjesë të alt-right hyjnë nacionalistët e bardhë, supremacistët e bardhë, separatistët e bardhë, populistët e djathtë, racistët, anti-komunistët, anti-zionistët, anti-imigrantët, mohuesit e holokaustit, ksenofobët, anti-semitët, anti-feministët, homofobët dhe islamofobët. Lëvizja është kryesisht dukuri interneti që e ka origjinën në fillim të viteve 2010 në SHBA por që është përhapur edhe në vende të tjerë të botës.

Termi Alt-Right është përdorur për herë të parë nga i vetëquajturi filosof paleokonservativ Paul Gottfried në 2008 në fjalimin e titulluar “Rënia dhe ngritja e të Djathtës Alternative”. Shprehja u përvetësua shpejt nga Richard Spencer, President i Institutit të Politikës Kombëtare dhe themelues i lëvizjes E Djathta Alternative. Spencer, Neo-Nazisti më i njohur amerikan e pa termin më se të përshtatshëm për të maskuar fytyrën e vërtetë të organizatës që ai drejton dhe për ta bërë më tërheqëse për të rekrutuar anëtarë të rinj.

Ndër të tjera Richard Spenser kërkon kthimin e Bashkimit Europian në një perandori të bardhë raciste dhe krijimin e një shteti etnikisht të bardhë në Amerikën e Veriut. Atij i është ndaluar hyrja në shumë vende të Europës. Spencer njihet edhe për mbështetjen ndaj dhunës kundër gjithkujt që s’është i bardhë. Ai ka dalë haptaz në mbrojtje të skllavërimit të haitianëve nga të bardhët, pastrimit etnik të minoriteteve raciale nga Shtetet e Bashkuara, si edhe pastrimin etnik të turqve nga Anadoll.

Një ndër burimet informative të lëvizjes Alt-Right është portali Beritbart News. Richard Spenser e ka quajtur Breitbart ‘porta e madhe drejt ideve dhe shkrimtarëve të Alt-Right’. Breitbart është krijesë e konservatorit Andrew Breitbart në vitin 2005, që pas vdekjes së tij në 2012 ra në duart e Steve Banon i cili i dha një drejtim më agresiv nga e djathta ekstreme. Vetë Bannon e ka quajtur Breitbart ‘platformë për alt-right’ (2016, intervistë për Mother Jones).

Të dhënat janë marrë nga Wikipedia.

Milionerë të të gjitha vendeve, bashkohuni!

Mësohet se një numër rekord futbollistësh janë anëtarësuar në Partinë Komuniste Marksiste-Leniniste Black Lives Matter. Ekipe dhe liga të tëra në Angli, Gjermani, Shtetet e Bashkuara e më gjerë po i bashkohen ‘en-mase’ grupimit të ri politik që synon ndërrimin e rendit shoqëror botëror.

“Kur u njoha me parimet ideologjike të marksizmit që qëndrojnë në bazë të programit të Partisë BLM nuk mund t’i bëja dot ballë  tundimit për të dhënë sa më parë edhe unë ndihmesën time,’ shpjegon futbollisti francez i Manchester United Paul Pogba, që ndihet i pakënaqur me rrogën e tij mizerabël prej 313,000 dollarë amerikanë ose 274,000 euro në javë. “Përse të mos paguhemi të gjithë futbollistët njëlloj?’, pyet ai i revoltuar duke pasur parasysh rrogat maramendëse të lojtarëve të tjerë në ligat e Ballkanit perëndimor.

Futbollisti polak i Bajernit të Munihut Robert Lewandowski i cili fiton vetëm 15 milion dollarë në vit dhe llogaritet të ketë grumbulluar jo më shumë se 45 milion dollarë gjatë gjithë jetës së tij duke u rropatur fushave të futbollit shpjegon se është nisur nga motive të tjera për t’iu bashkuar revolucionit komunist marksist-leninist ndërkombëtar:

“Mua nuk më tërheq barazia,’ thotë ai. ‘Por kur mora vesh se miliarderi Xhorxh Soros po dhuronte 250 milion dollarë nga paratë e tij për t’ia shpërndarë në mënyrë të barabartë 26 milion pjesmarrësve të partisë në të gjithë botën nuk mund të mos pranoja të anëtarësohesha. Unë jam gati të heq dorë nga të gjitha që kam fituar deri më sot në mënyrë që të marr pjesën që më takon nga pasuria që po shpërndan Sorosi.”

“Për mua është thjesht problem politik,” sqaron futbollisti i Liverpulit Mohamed Sala, “Përderisa marksizmi është e vetmja mënyrë për të rrëzuar Presidentin Trump, unë do ta përqafoj atë sikur ta di që i humb të gjitha, duke përfshirë edhe titullin Kampion që sapo fituam.”

Analisto-Akademiku Tërmet Syçi nga Universiteti i Xhyrës në Shqipëri shpjegon se ideologjia marksiste është bërë çuditërisht shumë tërheqëse dhe ka infektuar një numër të madh futbollistësh dhe sportistësh të fushave të tjera, si edhe shumë njerëz të tjerë të famshëm në të gjithë botën, por veçanërisht në në SHBA. Basketbollisti Lebron Xheims që mezi mban shpirtin gjallë me ato 37 milion dollarë të qelbura që fiton në vit, çifti Alex Rodriguez dhe Jennifer Lopez, Beyonce dhe Madonna, Drake, Taylor Swift, Joaquin Phoenix, Michael Jordan, Leonardo DiCaprio, Lady Gaga dhe shumë të tjerë po bëhen gati të grisin llogaritë bankare dhe t’iu përvishen kodrave dhe maleve për t’i bërë ato pjellore si edhe fushat.

“Janë çmendur të gjithë,” thotë Syçi duke vënë duart në kokë. “As unë s’di ta shpjegoj se si janë infektuar nga ajo ideologji e rrezikshme. Unë e kuptoj që qëllimi është që të rrëzohet Presidenti Trump dhe që e vetmja mënyrë për ta rrëzuar një president në Amerikë ka qënë dhe mbetet padyshim revolucioni proletar marksist-leninist. Por nuk e prisja kurrë që gjithë Partia Demokrate amerikane të bëhej kaq e majtë - gjithë ata kongresmenë e senatorë kapitalistë që janë kthyer në marksistë vetëm për një qëllim të caktuar. Tradhëtarë, tradhëtarë të fëlliqur të idealit kapitalist. Ndoshta ajo parti duhet nxjerrë jashtë ligjit.’

I pyetur nëse mendon se ka lidhje midis përhapjes së marksizmit dhe epidemisë së Covid-19 akademiko-analisti shqiptar të përplas një vështrim sarkastik ngultazi, psherëtin i dëshpëruar nga niveli i ulët intelektual i pyetjes, dhe parapëlqen t’i bjerë shkurt :

‘Kjo është thjesht ana tjetër e të njëjtës medalje. Covid-19, martesat e gejve, vaksinat, toka e rrumbullakët, çmimet Oscar, skllavëria e Lufta Civile Amerikane, monumentet që rrëzohen, tërmetet artificiale, maskat e detyruara, emrat e gjinisë asnjëanëse, janë të gjitha pjesë e të njëjtit plan djallëzor.’

Të gjithë vandalët një fytyrë kanë

Çfarë ndryshimi ka kthimi që po i bën Erdogani Shën Sofisë në xhami nga kthimi që iu bëri Enver Hoxha kishave, katedraleve, xhamive në vatra kulture e pallate sporti? Nuk ka shumë ndryshim. Të dyja janë vandalizma kundër një trashëgimie të caktuar, krime kulturore. Çfarë ndryshimi kanë këto të dyja nga kthimi që i bëri Ferdinandi III i Spanjës xhamisë së famshme të kalifit Abu Yaqub Jusufi në Katedralen e Seviles që njohim ne sot? Pikë ndryshimi.

Lista është pa fund nga të gjitha anët: të krishterë që prishin faltore dhe monumente të të tjerëve përpara tyre dhe muslimanë që prishin kisha, faltore të të tjerëve, diktatore që prishin ose shndërrojnë rrënjët ideologjike të paraardhësve për t’i përdorur ato për nevojat a tyre ideologjike. Të krishterë që kthejnë xhamitë në kisha dhe muslimanë që kthejnë kishat në xhami.

Vetëm në Romë numërohen me dhjetra objekte të qytetërimit të lashtë romak që janë përvetësuar dhe përshtatur për t’i shërbyer krishterimit. Ndër to Curia Iulia, Selia e Senatit Romak u kthye në kishë të krishterë në shekullin e shtatë; Bazilika e Shën Pjetrit që është edhe sot e kësaj dite katedralja e Vatikanit ngrihet mbi një nekropol romak; Panteoni i famshëm ka shërbyer për një kohë të gjatë si Santa Maria Rotonda, Banjat e Dioklecianit u kthyen në Santa Maria degli Angeli e dei Martiri dhe San Bernardo alle Terme; ndërsa Koliseumin e shohim sot çerek të rrënuar vetëm se të krishterët i hiqnin gurët për t’i përdorur si materjal ndërtimi në kishat e ndryshme të Romës.  Shnderrimi i tempujve, faltoreve dhe objekteve të tjera në kisha e katedrale shtrihet në të gjithë botën dhe përfshin shkatërrime pafund. Katedralja Metropolitane e qytetit të Meksikos ngrihet mbi një tempull Aztek, ndërsa kisha Nuestra Senora de los Remedios është ndërtuar mbi Piramidën e Madhe të Cholulas.  

Me të ardhur në pushtet, muslimanë e të krishterë kanë përveshur mëngët për të shkatërruar apo përshtatur për nevojat e veta atë që kishin ndërtuar të tjerët para tyre. Muhameti kthehu Mekën dhe gurin e saj të famshëm nga një vend adhurimi dhe peligrinazhi për besimtarët politeistë në qendër turistike të besimit të tij, ndërsa pasuesit e islamit kanë kthyer me qindar kisha, tempuj Hindu, Xhaine dhe Budiste në xhami. Shën Sofia është një dhe më e njohura midis dhjetra e dhjetra kishave të kthyera në xhami brenda territorit të Turqisë, pa përmendur të tjerat kudo ku sundonte perandoria Otomane.

Përse çuditemi me Erdoganin?! Ai s’është gjë tjetër veçse një vandal në rradhën e gjatë të vandalëve që përpara tij. Të gjithë janë të bindur se miku i tyre imagjinar është më i mirë se i të tjerëve, ose më saktë është i vetmi që duhet adhuruar, prandaj askujt nuk i dridhen duart kur prish apo përshtat.   

Kapini se na vodhën Akilin!

Një intervistë e botuar në Koha Jonë mban titullin përshkrues “Akademiku Apollon Baçe: Akili, Pirro dhe Aleksandri i Madh janë paraardhës të shqiptarëve. Grekët na vodhën historinë.” Titulli është gati po aq i gjatë sa krejt intervista, të cilën ndoshta s’ka nevojë fare ta lexosh, pasi s’thotë asgjë më tepër. Por nuk është ky problemi. Problemi është që një akademik merret me përralla, me fantazi, me letërsi artistike dhe lëshon përcaktime amatoreske, duke hapur thesin dhe duke ftuar gjithfarëlloj entuziastësh nacionalistë që të hiqen si akademikë. Niveli i diskutimit nuk ndryshon shumë.

Natyrisht, nuk ka asgjë të keqe që një akademik të merret me letërsinë artistike, me përralla dhe me legjenda. Edhe këto janë fusha studimi të specializuar. Por kur akademiku përpiqet t’i kalojë përrallat si të vërteta historike ndryshon puna. Në këtë rast lind pyetja: A ka fakte shkencore Akademiku Apollon Baçe për ta mbështetur teorinë e tij që Akili është shqiptar dhe grekët na e kanë grabitur, apo ia fut qesim? Nëse do të kishte të dhëna shkencore atëherë nuk do të ishte keq që, si akademik, t’i paraqiste ato. Do të përbënin me të vërtetë një nga zbulimet më të rëndësishme të historike të kohës. Nëse s’ka të dhëna shkencore, faktike, atëherë mund të dalim në përfundimin se flet dhe shkruan qesim.

Shkollimi i Akilit - Eugene Delacroix, 1862

Akili është personazh i një legjende, i një përralle të lashtë popullore të krijuar të paktën tremijë vjet më parë. Eshtë personazh imagjinar, i lindur nga Nereida Thetis dhe Mbreti Peleus i Myrmidonëve. A e di vallë Akademiku Apollon Baçe se çfarë janë Nereidat? Janë krijesa imagjinare, gjysmë perëndi, si Zanat e maleve, por më saktë, Zana të detit. Janë disa motra gjysmëperëndi që shoqërojnë Perëndinë e Detit Poseidon. Kjo është nëna e Akilit, që Akademiku Apollon Baçe pretendon që është shqiptar dhe jo grek. Nuk di ç’mendim ka Akademiku Apollon Baçe për nënshtetësinë a mësuesit të Akilit, Centaurit Chiron.  A është Centauri Chiron shqiptar, apo grek? 

Thetis duke zhytur Akilin ne ujrat e Shkumbinit?!

Kushdo që ka të paktën disa njohuri bazë amatore për mitologjinë greke, ose që merr mundimin të shfletojë ndonjë libër apo të hapë ndonjë faqe Interneti mund të mësojë se, duke dashur ta bëjë Akilin të pavdekshëm, Thetis e zhyti atë në ujrat e lumit Styx duke e mbajtur prej thembrës, e vetmja pjesë e trupit që nuk iu lag dhe i mbeti e vdekshme. Shqiptarit, jo grekut Akil, sipas Akademikut Apollon.

Personazhi imagjinar i Akilit lidhet me luftën e Trojës që datohet diku në shekullin e 12-13 para erës sonë, një periudhë në të cilën një Akademik që fut hundët në histori duhet ta dijë mirë që nuk ekzistonin as grekë dhe as shqiptarë. Ekziston një koncept i papërcaktuar qartë për qytetërimin e lashtë grek, koncept i krijuar në kohët modern nga studiues modernë. Përveç lidhjes gjeografike dhe emocionale ai ka shumë pak të përbashkët me kombin e sotëm grek apo me kombin e sotëm shqiptar. Më tepër është ideja e një kulture me pika të përbashkëta, siç mund të kemi sot idenë e kulturës perëndimore, apo kulturës arabe, etj. në të cilën përfshiheshin një mori popullsish, administrimesh politike dhe organizimesh shoqërore që ndryshonin vazhdimisht formë dhe përmbajtje. Koncepti i kombeve grekë dhe shqiptarë ka lindur shumë më vonë se mitologjia greke, madje shumë më vonë edhe se Aleksandri i Madh apo Pirroja i Epirit.

Akuzat e tipit “ata na vodhën neve’ janë thjesht emocionale e nuk kanë asnjë të vërtetë shkencore. Ato i shkojnë më tepër për shtat propagandistëve nacionalistë dhe organizatorëve të turmave të tifozëve nëpër stadium se sa studiuesve seriozë që e quajnë vete akademikë. Mirëpo këtu qëndron edhe një nga problemet që kemi ne – te paaftësia për të bërë dallimin midis specialistit dhe amatorit. Akademikët bijen në nivelin e amatorëve dhe amatorët ulërijnë sikur janë të gjithë akademikë. Përfundimi është që asnjeri nuk na merr serizisht për ato që themi dhe ne vazhdojmë t’iu bijem ca avazeve boshe që i bëjnë të huajt të buzëqeshin me ëndje, me dashamirësi, por me asgjë më tepër.