Ej, unë jam me Tironën

Para disa kohësh Ilir Seci me bëri “tag” në një urim per ekipin e futbollit të Skëndërbeut me një shënim të shkurtër ku thuhej se ia drejtonte atë të gjithë miqvet të tij korçarë në fb. Padyshim Iliri do të jetë çuditur kur unë i shkruajta menjëherë për t’i thënë se nuk isha korçar dhe nuk kisha lidhje me urimin per ekipin e Skënderbeut. Ai u tregua zemërgjerë dhe e tërhoqi komentin pa e zgjatur, ndërsa unë që në atë çast e ndjeva të nevojshme të sqaroj se përse u tregova aq i paduruar dhe intolerant ndaj një urimi të thjeshtë e dashamirës.

Puna është se unë jam tifoz i Tiranës, jo i Skënderbeut. Jo vetëm kaq, por tifozlleku im me Tiranën është zhvilluar kryesisht me shokët e mij tifozë të Skënderbeut.

Njeriu bëhet tifoz me një ekip për arsye nga më të ndryshmet, por kryesisht për arsye të vendit ku ka filluar të shohë futboll për herë të parë. Si të gjithë fëmijët e lindur në Tiranë unë kam pasur zgjedhjen midis Tiranës, Partizanit, ose Dinamos. U bëra me Tiranën për faktin e thjeshtë që shtëpia ku u rrita ndahej vetëm nga një mur me shtëpinë e një futbollisti të shquar të Tiranës, Arben Çelës. Beni ishte më i madh se unë në moshë - unë shkoja në fillore kur ai filloi luante me Tiranën. Por unë kaloja shumë kohë në shtëpinë e tij. Shpesh, kur kthehesha shpejt nga shkolla dhe s’kisha njeri në shtëpi, më mbante në shtëpinë e tyre gjyshja e Benit. Të gjithë ne banorët që ndanim një kompleks prej katër shtëpish në Rrugën Mihal Grameno ishim si një familje e madhe. Të bëhesha tifoz me Tiranën për mua ishte jo vetëm zgjedhje, por edhe detyrim rrethanash, megjithëse jo më larg se njëqind metra nga shtëpia jonë banonte në tjetër futbollist i shkëlqyer, Ilir Përnaska dhe zgjedhja për Dinamon ishte përsëri në lagje. Megjithatë, njëqind metra nuk krahasohen me murin ngjitur.

Nga fëmijëria unë mbaj mend ndeshjet me lagje që organizoheshin te fusha e Mihal Gramenos. Në ekpin e lagjes sonë ishin Ben Çela, Ilir Përnaska, dhe një futbollist i Partizanit që më duket se e kishte mbiemrin Ahmetaj, por s’jam i sigurt. Bëheshin ndeshje shumë të forta dhe ne kalamajtë që rrinin prapa portës i ndiqnim gjithë qef. Duke i menduar tani, them që ata që luanin futboll me ekipet e para të kryeqytetit duhet ta kenë pasur me shumë pasion sportin, sepse edhe ato ditë që kishin pushim i shfrytëzonin për të luajtur me lagjet.  

Fati e deshte (ose më saktë Partia urdhëroi) që familja ime të linte Tiranën dhe të shkonte në Korçë kur unë po mbaroja klasën e dytë. Por e shkuara në Korçë nuk mund të më detyronte mua të linja ekipin e Tiranës dhe të kthehesha me Skënderbeun.  Aq më tepër që gjithë shokët e mij të rinj tani ishin me Skënderbeun dhe unë kisha një rast të mirë për t’u gërricur. Në fund të fundit tifozllëku i futbollit ka kuptim vetëm kur gërricesh ose zihesh me dikë. Mjafton të them që kam duruar gjithë ato tallje e ironi për tifozllekun tim, të cilat vetëm më bënin më të vendosur për të vazhduar të isha tifoz i Tiranës.  

Kur vinte Tirana të luante në Korçë, pas ndeshjeve unë prisja jashtë stadiumit dhe takoja Benin – jo vetëm si njeriun e afërt, por edhe si «celebrity». Për një 11 – 12 vjeçar kjo ishte gjë e madhe dhe mua më bënte të ndjehesha mirë.

Dhe, për të thënë të vërtetën deri në fund, në atë kohë Tirana ishte ekip shumë më i mire se sa Skënderbeu (Flas për vitet 1970-1980). Ajo kishte lojtarë si Mema, Dhales, Rizvanolli, Baçi (që krosonte shumë bukur) dhe i madhi Tit Dibra. Ndërsa më vonë erdhi brezi i Agustin Kolës, Mirel Josës, Ben Mingës e, për mua, futbollisti më elegant shqiptar, Çim Muça. Ndërkohë që Skëndërbeu, për kënaqësinë time dhe inatin e shokëve të mi, lundronte vazhdimisht nga fundi i tabelës.

Në fakt po e ekzagjëroj pak pasi, kur nuk luante kundër Tiranës, unë bëhesha me gjithë shpirt me Skënderbeun, që ka pasur disa futbollistë të shkëlqyer (që nga Aleko Pilika, të cilin e kam arritur vetëm ne pak ndeshje) te Koço Dinella, Jani Kaçi, Teodor Vaso, etj.

Kam kohë që s’e ndjek kampjonatin në Shqipëri, megjithëse e di që prej disa vitesh kampjon është Skëndërbeu. Kur e gjykoj me gjakftohtësi, më bëhet qefi. Megjithatë, kur dikush më ngatërron dhe më uron si tifoz të Skënderbeut, te unë nxjerr krye menjëherë ai instikti i vjetër për të kundërshtuar dhe për të bërtitur : Ej, unë jam me Tiranën.

Është e mundur

Çmimi Nobel për Paqen këtë  vit iu dha Katërshes së Dialogut Kombëtar Tunizian për rolin thelbësor në ndërtimin e demokracisë pluraliste pas Revloucionit të Jasemintë të vitit 2011.

Katërshja është në fakt një bashkim organizatash të shoqërisë civile tuniziane, përkatësisht të Lidhjes së të Drejtave të Njeriut, Sindikatës së Punëtorëve të Përgjithshëm, Urdhërit të Juristëve dhe Konfederatës së Industrisë, Tregëtisë dhe Artizanatit. Lidhja midis tyre u krijua para dy vjetësh dhe ka pasur rol tepër të rëndësishëm në jetën politike dhe shoqërore të Tunizise, duke i dhënë asaj “mundësinë  që të ndërtojë një sistem qeverisës kushtetues i cili garanton të drejtat themelore të të gjithë popullsisë, pavarësisht nga feja, bindjet politike dhe besimi fetar,” sipas përcaktimit që i është bërë nga komitetit për dhënien e Çmimit Nobel.

Komiteti Norvegjez i Nobelit këtë vit befasoi shumë njerëz me vendimin e tij, duke pasur parasysh që në rradhën e pretendentëve për çmimin e paqes mendohej të kishin qënë Kancelarja Gjermane Angela Merkel, Sekretari Amerikan i Shtetit Xhon Keri, dhe Papa Francis. Sidoqoftë, vendimi për të lauruar katërshen tuniziane duket vërtet i studiuar mirë dhe krejtësisht i justifikuar. Në një situateë ndërkombëtare kur në botë mbizotëron mosbesimi, zhgënjimi dhe fatalizmi për të ashtuquajturën Pranvera Arabe, ai tërheq vëmendjen ndaj një rasti të padiskutueshëm suksesi.

Pranvera Arabe nisi me një seri lëvizjesh proteste kundër regjimeve totalitare në të gjithë botën arabe. Fatkeqsisht, në shumë vende, veçanërisht në Egjipt, Siri, Jemen, e Libi, lëvizja për demokratizim u vu nën kontrollin e grupimeve ekstremiste fetare, duke u kthyer në luftë civile për të marrë pushtetin, ose në përpjekje sektesh fetare dhe klanesh për të kontrolluar shtetet,dhe burimet e naftës. Ato që nisën si demonstrime paqësore dhe kërkesa për ndryshime në mënyrën e qeverisjes, u shndërruan në përgjakje të popullsive, në shkatërrime massive të industrisë, në një kthim të llahtarshëm te praktikat ligjore dhe shoqërore primitive të para-mesjetës. Popuj dhe shoqëri që kishin vuajtur nga diktatura, janë vënë nën thundrën e ekstremistëve fetarë dhe zjarrin e armëve, duke humbur edhe ato pak liri e mirëqënie që kishin pasur. Pasojë e drejtpërdrejtë janë lëvizjee masive të popullsisë dhe dramae e panumërta njerëzore.

Kjo situate nuk kishte si të mos iu linte shumë njerëzve shijen e pakëndëshme të dështimit dhe idenë se popujt arabë nuk janë në gjendje të krijojnë forma qeverisëse demokratike. Por rasti i Tunizisë është një dëshmi e qartë për të kundërtën. Ai tregon më së miri se popujt arabë janë po aq të qytetëruar dhe të aftë sa edhe çdo popull tjetër, nëqoftëse iu jepet shansi të marrin në duar fatet e veta. Por qytetërimi arrihet duke vënë në plan të parë interesat dhe të drejtat themelore të njerëzve, të të gjithë njerëzve, pa dallim gjinije, feje, apo bindjeje politike. Nëqoftëse arrohet ose nënvleftësohet qoftë edhe njëri nga këto elementë, është e vështirë të krijosh demokraci.

Katërshja e Dialogut Kombëtar ishte organizmi që mundësoi kompromiset midis grupimeve të ndryshme politike, fetare dhe ekonomike në Tunizi, duke dëshmuar më së miri që dialogu i qytetëruar, mirëkuptimi, organizmi qytetar dhe bashkëpunimi mund të funksionojnë fare mirë.

Mendoj që Komiteti për Çmimi Nobel të Paqes këtë vit ka bërë një zgjedhje të shkëlqyer. Shpresoj dhe uroj që edhe vendet e tjerë në atë zonë të botës të ndjekin shembullin e Tunizisë dhe të arrijnë të ndërtojnë shoqëri të përparuara që respektojnë njeriun, njeriun e vërtetë, të prekshëm, dhe jo ide apo interesa të mbrapshta. 

Bashkimi kushtetues i dy Gjermanive

Procesi i zgjedhur per bashkimin e te dy Gjermanive ishte njëri nga dy të mundshmit që parashikonte kushtetuta e Gjermanisë Perëndimore (Ligji Bazë) e vitit 1949 për të lehtësuar një bashkim të mundshëm. Ligji Bazë përcaktohej si një masë e përkohëshme derisa të miratohej një kushtetutë e përhershme e popullit gjerman në tërësi. Sipas Nenit 23 të dokumentit që ishte në fuqi në atë kohë, një Land i ri mund t’i shtohej Ligjit Bazë përmes një votimi të thjeshtë mazhoritar. Të njëmbëdhjetë shtetet që kishin qënë fillimisht pjesë e Gjermanisë Perëndimore në 1949 përbënin Trizonën. Berlini Perëndimor kishte qënë propozuar si shteti i 12të, por nuk ishte lejuar nga forcat aleate me arsyetimin se Berlini, si i tërë, përbënte një zonë të pushtuar nga katër fuqi të ndryshme. Pavarësisht nga kjo, Berlini Perëndimor kishte lidhje politike me Gjermaninë Perëndimore dhe, në shumë drejtime funksiononte de facto si një shtet përbërës i saj. Në 1957, në bazë të Nenit 23 Gjermanisë Perëndimore i ishte shtuar Protektorati Saar që u quajt Saarland.

Varjant tjetër ishte Neni 146 i cili jepte mekanizmat për një kushtetutë të përhershme të një Gjermanie të bashkuar. Kjo rrugë nënkuptonte një bashkim formal midis dy shteteve gjermane që pastaj do të duhej, mes shumë të tjerave, të krijonte një kushtetutë të re për vendin e ri të porsakrijuar. Megjithatë, në pranverën e vitit 1990 u pa qartë se projektimi i një kushtetute të re do të kërkonte bisedime të pafund dhe do të hapte shumë probleme në Gjermaninë Perëndimore. Ndërkohë, edhe pa këto probleme, në fillim të vitit 1990 shteti i Gjermanisë Lindore ishte në gjendje kolapsi të plotë. Nga ana tjetër, dihej se bashkimi sipas Nenit 23 do të realizohej brenda gjashtë muajsh.

Përfundimisht, me t’u nënshkruar traktati i bashkimit monetar, ekonomik dhe shoqëror, u vendos të vihej në përdorim procesi i shpejtë i Nenit 23. Sipas këtij procesi, Gjermania Lindore votoi që të shpërbënte vetveten si shtet dhe t’i bashkohej Gjermanisë Perëndimore si pesë shtete të rinj, si edhe që territori ku ishte ushtruar deri atëherë Ligji Bazë të shtrihej duke i përfshirë edhe ata. Kështu, nga ana ligjore, Republikës Federale iu shtuan pesë shtete, dhe jo Gjermania Lindore. Këto pesë shtete organizuan zgjedhjet e para në 14 Tetor.

Ribashkimi nuk ishte një shkrirje që krijoji një shtet të tretë nga dy të parat. Përkundrazi, ishte një process në të cilin Gjermania Perëndimore thjesht e përfshiu brenda vetvetes Gjermaninë Lindore. Sipas kësaj, në Ditën e Bashkimit, në 3 Tetor 1990 Republika Demokratike e Gjermanisë rreshti së qëni dhe pesë Shtete të rinj Federalë brenda territorit të saj iu bashkuan Republikës Federale të Gjermanisë. Berlini Perëndimor dhe ai Lindor u bashkuan dhe iu shtuan Republikës Federale si një Qytet-Shtet Federal me të drejta të plota. Sipas këtij modeli, Republika Federale e Gjermanisë, e zgjeruar tashmë me përfshirjen e pesë shteteve të Republikës Demokratike Gjermane si edhe me Berlinin e bashkuar, ligjërisht vazhdonte të ekzistonte me të njëjtin personalitet ligjor me të cilin ishte krijuar në Maj të vitit 1949.

(Marrë nga Wikipedia)

Një frazë doja të veçoja nga ky pasazh: Sipas këtij procesi, Gjermania Lindore votoi që të shpërbënte vetveten si shtet dhe t’i bashkohej Gjermanisë Perëndimore. Politikanët e Gjermanisë Lindore hoqën dorë vullnetarisht nga çdo mundësi për pushtet në emër të bashkimit, në emër të diçkaje më të madhe për kombin e tyre. A janë politikanët shqiptarë në të dy anët e kufirit të gatshëm ta bëjnë një sakrificë të tillë? 

Koalicioni i mjekrave të yndyrta

Para një muaji, diktatura islamike e Arabisë Saudite shpalli një ligj sipas të cilit të mos besosh te zoti është terrorizëm.  Domethënë, për një nga regjimet më të egra në botë, për një shtet që pret rregullisht duar dhe vret njerëz me gurë shesheve, për një shoqëri që e mban gjysmën e popullsisë të mbuluar me çarçaf dhe nuk lejon gratë të ngasin makina e të dalin jashtë shtëpive të pa shoqëruara, të mos besosh në zot është po aq e tmerrshme dhe shkakton po aq, ndoshta edhe më shumë terror sa të rrëmbesh avjona me njerëz dhe t’i përplasësh pas ndërtesave të larta; po aq sa të masakrosh gazetarët në mes të Parisit vetëm sepse kanë botuar karikatura; po aq sa të veshësh një jelek plasës dhe t’ia mbash vetes duke marrë më qafë me dhjetra burra, gra, pleq, e fëmijë përreth; po aq sa të rrëmbesh vajza nga shkollat dhe t’i kthesh ato në skllave; po aq sa të hedhësh bomba atomike apo të rrafshosh qytete me popullsi të pafajshme.

Fatmirësisht, bota e qytetëruar nuk shkon me logjikën e mbrapshtë mesjetare të hoxhallarëve mjekëroshë të Arabisë Saudite. Sepse po të shkonte unë do t’i kisha shkruar këto rreshta me pendë gjeli mbi një copë lëkure dhije, dhe jo në kompjuter. Vetë mjekrat dhe padronët e tyre nuk do të lundronin në florinj të fituar nga shitja e naftës, por do të vazhdonin të bënin tregëti bagëtish dhe skllevërish nga një oaz në tjetrin.

Me interes është të shohësh se si logjika e mjekroshëve të Arabisë Saudite gjen jehonë te mjekëroshë të tjerë, për shembull, te logjika e mjekëroshëve të Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare. Nuk dihet përse, por e zënë në një konflikt me shtetin shqiptar  në lidhje me emërtimin kishë apo monument kulture të ca gurëve në Dhërmi, organizata e Janullatosit ka shfrytëzuar rastin t’iu vërsulet atyre që s’besojnë te përralla e krijimit të mbinatyrshëm të universit. Mbi mbeturinat e gurëve të mbetur nga ajo që Edi Rama e shihte si quante “haur”, ndërsa janullatasit “kishë”, propagandistët e ortodoksë kanë ngritur në mënyrën melodramatike tabelën me fjalët “Ndal Terrorit Ateist!”.

Vetëm njerëz që janë mësuar gjithë jetën të gënjejnë nga mëngjesi deri në darkë mund të flasin e të shkruajnë me një mungesë të tillë përgjegjësie ndaj të vërtetës. Së pari, në rrëzimin e objektit nuk bëhet fjalë fare për terror, por thjesht për prishjen e ca mureve për pronësinë e të cilave shteti shqiptar ka mendime të kundërta me Kishën Ortodokse të Janullatosit. Pra tabela fare mirë mund të shkruante : «Ndal prishjes së pronave të kishës.» Terror do të thotë veprim i dhunshëm, vrasje, për të shkaktuar frikë masive në mënyrë që të arrihet një synim i caktuar politik. Prishja nga shteti e një objekti që ai (shteti) e sheh si të vetin mund të jetë, më së shumti, veprim i paligjshëm i shtetit, por kurrsesi nuk mund të quhet terror.  

Së dyti, edhe sikur të ishte terror, nga e nxjerr Janullatosi me trimat e tij idenë që është kryer nga ateistët? Edi Rama, kryeministri që qëndron në anën tjetër të konfliktit dhe që duket se ka dhënë urdhërin për prishjen është vetëshpallur botërisht si Katolik. Përse nuk kërkojnë mjekëroshat e KOASH-it që të ndalojë “terrori katolik”, por ai ateist? Ose, me çfarë mandati i heq KOASH-i Edi Ramës të drejtën për të qënë katolik?

E vërteta është që ateizmi mbetet armiku më i frikshëm për kishën dhe për besimin në përgjithësi. Sulmet e diktaturës islamike të Arabisë Saudite dhe të KOASH-it të Janullatosit ndaj ateistëve kanë të përbashkët urrejtjen dhe frikën nga mendimi i lirë, nga ideja bazë e ateizmit – nuk ka zot. Po t’i heqësh zotin, diktaturës arabe i hiqet guri i themelit dhe shkërmoqet si kokrrat e rërës. Ndërsa Janullatosi dhe mjekëroshët e tjerë në Shqipëri mbeten pa punë - s’kanë për çfarë të mashtrojnë dhe në bazë të ç’gënjeshtre tjetër t’i pretendojnë pronat, paratë, privilegjet, pushtetin mbi njerëzit dhe gjithçka tjetër që iu mbush jetën e tyre parazitare.

Ateizmi për ta është i tmerrshëm, terror i vërtetë, pavarësisht se ateistët nuk veprojnë me armë por me fjalë, me shkrime, me shkencë dhe me forcën e logjikës. Prandaj edhe nuk lenë rast pa përdorur për të sulmuar ateistët duke u përpjekur t’i identifikojnë ata me gjithçka të keqe – me komunizmin, me fashizmin, me terrorizmin. Ateizmi, mosbesimi në zot është për ta mishërimi i armikut. Çdo gjë e keqe, çdo akt i papranueshëm ligjërisht e moralisht duhet identifikuar me ateizmin. Dhe, si në gjithçka tjetër që ka lidhje me fenë, edhe këtu, veçanërisht këtu, parimi i përsëritjes merr përparësi. Edhe gënjeshtrën më të madhe dhe më të papranueshme logjikisht, po e përsërite pafundësisht, do të vijë dita që do ta pranojnë.

Besimet për ekzistencën e një fuqije të mbinatyrshme që 6000 vjet më parë krijoji botën në qendër të universit, nxori Adamin nga balta dhe Evën nga brinja e tij; që përmes shpirtit të shenjtë la edhe shtatzënë edhe të virgjër Marien për të lindur djalin e vet që ishte njëkohësisht edhe vetja e vet edhe shpirti i shenjtë, e të tjera përralla si këto i përkasin një periudhe foshnjore të zhvillimit të shoqërisë njerëzore. Sot, në shekullin 21, në kohën e përparimit të shkencës, ato janë po aq të vjetëruara sa edhe mjekrat e gjata të yndyrta, veshjet qesharake, ritualet boshe të atyre që i përhapin. Edhe si mjete sundimi atyre iu ka ikur koha, sepse mbahen vetëm mbi shpatullat e dhunës dhe injorancës. Aty ku janë në pushtet, njerëzit e fesë kanë regjimet më të ndyrë, më shtypës, më anti-demokratikë - Arabi Saudite, Iran. Aty ku s’janë në pushtet, kanë thjesht mashtrimin, si mjet të njerëzve të pamoralshëm për të siguruar mbijetesën.

Ana e keqe e poetit

Ky postim në faqen fb Faik Konica Public Figure ka marrë 4348 like dhe 573 share.

Nuk është hera e parë që i lexoj këto vargje të Fishtës dhe sinqerisht, sa herë më dalin para syve më vjen turp ato janë shkruar prej tij. Unë e pëlqej Fishtën, por këto vargje më duken gjëja më e ndyrë, më e ulët, më e pavlerë që ka shkruar. Ato janë formuluar me një gjuhë urrejtjeje - “mallkuar qoftë“, “iu thaftë goja” - krejtësisht të padenja për një klerik, ose për atë që pretendohet të jetë standarti i një kleriku. Pëlqimi i kësaj gjuhe të ashpër, intolerante nga 4348 vetë, shpërndarja e saj si diçka me vlerë nga 573 prej tyre, të ngjeth mishin.

Por edhe po ta pranosh ashpërsinë, egërsinë, brutalitetin e këtyre vargjeve si diçka normale për kohën kur është shkruar (kurrsesi për shekullin e 21të), përsëri logjika e “gjuhës së perëndisë“, e “gjuhës hyjnore” mbetet foshnjore dhe qesharake. Mbase s’kuptoj shumë nga poezia dhe e gjykoj ashpër të folurën figurative, por këto përrallat e gjuhës hyjnore dhe gjuhës së perëndisë që folka shqip janë përhapur aq keqazi saqë shpesh herë merren si të mirëqëna, jashtë figuracionit.

Dhe së fundi diçka më konkrete. Unë e dua gjuhën shqipe dhe e dua atë të pastër. Që kur jam larguar nga Shqipëria fëmijëve të mij iu kam folur shqip dhe ata flasin shqip. Por si unë, që na vitet 1990të e këtej janë larguar me dhjetra mijëra, me qindra mijëra shqiptarë. Shumë fëmijë të tyre e kanë humbur gjuhën. A s’është e turpshme, e pamoralshme, t’i mallkosh ata dhe fëmijët e tyre? A s’është çnjerëzore të mallkosh fëmijët e mij, dhe të kujtdo tjetër, nëqoftëse ata nuk ia lenë gjuhën fëmijëve të tyre? Çfarë kafshërie është kjo?! Çfarë mungese qytetarie dhe humanizmi është ky? Aq më tepër që midis atyre 4348 vetëve që e kishin bërë “like” gjen një shumicë që janë vetë, ose kanë njerëz të afërt në mërgim, fëmijët ose nipërit e tyre mund ta humbin fare mirë gjuhën shqipe.

Ne kemi prirjen të idealizojmë njerëzit – ose për mirë, ose për keq. Nëse pëlqejmë një poet, ta zemë Fishtën, do të themi që gjithçka që ka bërë e shkruar ai është e mirë, e “papame”. Por nuk është kështu. Edhe Fishta, edhe Konica, edhe Noli, edhe Naim Frashëri, edhe kushdo tjetër, kanë kusuret e tyre. Fishta iu servilos pushtuesve fashistë, ndërsa Noli dhe Konica herë shanin dhe here i puthnin të prapmen Ahmet Zogut, sipas rastit, duke treguar një mungesë karakteri të pashembullt.  Ata duhen parë më me gjakftohtësi dhe me sy më kritik e jo të na ekzaltojnë me çdogjë që kanë shkruar e kanë bërë.

Merrni, citoni gjëra me vlerë, dhe lerini në harresë ose trajtojini siç duhen trajtuar budallëqet dhe kafshëritë që kanë shkruar – kushdo që t’i ketë shkruar – pa idealizuar asnjërin.

Komb i Krishterë? Që kur kështu?

Kevin M. Krusse (Marrë nga New York Times)*

Amerika mund të jetë vendi i njerëzve që besojnë, por që ta quash atë “Komb i Krishterë” duhet pak sforco.

Jo më shumë se para dy javësh Anketimi i Politikave Publike njoftonte se 57 përqind e republikanëve mbështesin transformimin e Shteteve të Bashkuara në një vend të Krishterë. Ndërkohë, një anketim i vitit 2007 nga Qendra e Amandamentit të Parë tregonte se 55 përqind e popullsisë ishin të bindur që vendi i tyre tashmë ishte i tillë.

Nuk është e vështirë të kuptosh çfarë e shkakton paqartësinë. Pavarësisht nga gjithë zhurma për ndarjen e fesë nga shteti, gjuha fetare ka arritur të futet me metoda nga më të ndryshmet në kulturën politike. Ajo është bërë pjesë e betimit për patriotizëm; ka arritur të shënohet te paratë, gdhendet në mure gjykatash dhe madje edhe në Kapitol. Dhe ndoshta ngaqë e shohim kudo ne e marrim si të mirëqënë që gjithmonë duhet të ketë qënë kështu.

Megjithatë ceremonitë dhe parrullat që na kujtohen sa herë që duam të përcaktojmë nëse ky është vërtet një komb i krishterë apo jo nuk janë sajuar nga baballarët e kombit. Përkundrazi, ato janë shpikur nga gjyshërit tanë.

Diku në vitet 1930-të krerët e biznesit u gjendën në pozita aq të vështira saqë ishin të detyruar të hidheshin në veprim për t’u mbrojtur. Kriza e Madhe ua kishte shkatërruar plotësisht imazhin te njerëzit; Franklin D. Ruzvelti po i sulmonte me Marrëveshjen e Re, ndërsa lëvizja sindikaliste kishte filluar t’i gërryente nga poshtë. Në përpjekje për t’u rikthyer në pozita kontrolluese, krerët e korporatave nisën kundërsulmin në të gjitha frontet. Ata i hapën luftë në mënyrë figurative organeve ligjëvënëse të shteteve dhe, krahas saj, një çelën një front më të prekshëm rrugëve, me fushatat propagandistike që filluan të shtriheshin që nga gjykatat gjyqësore deri te gjykuesit e opinionit publik. Por asgjë nuk do t’iu jepte rezultat aq të prekshëm sa ofensiva e marrëdhënieve publike që e paraqiste kapitalizmin si shërbëtor besnik të Krishtërimit.

Kjo nuk ihste hera e pare që këto dy konceptet përshkruhesin si vëllezër shpirtërorë. Veçse kësaj rradhe, në këtë fushatë, duket se dikush po i bashkonte për t’iu kundërvënë «socializmit të pështirë» të Marrëveshjes së Re. Deri në atë kohë, qeveria federale nuk kishte bërë asnjëherë përpjekje për të ndikuar mbi mënyrën përfytyrimin e amerikanëve për marrëdhëniet midis fesë dhe sipërmarrjes së lirë, ndoshta edhe ngaqë këto marrëdhënie nuk kishin arritur të tërhiqnin ndonjëherë interesin e bizneseve. Por tani kishte kjo marrëdhënie po lëshonte një hije të madhe ogurzezë.

Në përputhje me këtë strategji gjatë viteve 1930-të dhe 1940-të krerët e korporatave filluan të reklamojnë një ideologji të re që përzjente elementë të Krishtërimit me një farë libertarianizmi anti-federal. Në krye dolën lobet e fuqishëm të biznesit si Dhoma e Tregëtisë e Shteteve të Bashkuara dhe Shoqata Kombëtare e Prodhuese, të cilët me anë të konferencave dhe fushatave publike propogandonin anët tërheqëse të idelologjisë së re. Ata gjetën mbështetje të fuqishme financiare jo vetëm te firma të famshme prodhuesish të njohur si Harvey Firestone, Conrad Hilton, E.F. Hutton, Fred Maytag dhe Henry R. Luce, por edhe te të tjerë, deri atëherë pak të njohur si U.S. Steel, General Motors dhe DuPont.

Drejtuesit ekzekutivë u treguan aq dinakë sa t’ua ofronin klerikëve rolin e zëdhënësit të korpororatave të tyre. Siç vinte në dukje edhe J. Howard Pew i Sun Oil, anketimet tregonin qartë se ata që dinin ta përpunonin më mirë se kushdo tjetër opinionin public ishin pikërisht priftërinjtë,. Prandaj edhe biznesmenët iu përveshën rekrutimit të klerikëve përmes takimeve të drejtpërdrejta private dhe thirrjeve publike. Ata iu përgjigjen thirrjeve në masë, ndonëse vëmendje të veçantë meritojnë tre prej tyre.  

Reverendi James W. Fifield –  i njohur si “Dishepulli i 13të i Biznesit të Madh” dhe si “Shën Pavli i të Pasurve” – shkëlqeu si ndër evangjelistët e parë të kauzës. Gjatë një predikimi për milionerët në Kishën e Grigjës së Parë në Los Anxheles Zoti Fifield do të deklaronte se të lexosh Biblën “është si të hash peshk – njeriu shijon mishin, por largon me kujdes halat. Jo të gjitha pjesët kanë të njëjtën vlerë.» Kështu ai linte mënjanë si të padëshirueshme paralajmërimet e Testamentit të Ri për natyrën korruptive të pasurisë. Në vend të kësaj ai bashkonte Krishtërimin dhe Kapitalizmin në luftë kundër «statizmit pagan» të Marrëveshjes së Re.

Përmes organizatës së tij mbarëkombëtare të quajtur “Mobilizimi Shpirtëror” themeluar në 1935, Z. Fifield propagandonte “lirinë nën Zot”. Andej nga fundi i viteve 1940 grupi i tij kishte nisur të propagandonte frymën e besimit dhe të sipërmarrjes së lirë përmes një reviste me qarkullim masiv dhe një programi javor radioje që transmetohej nga mbi 800 stacione në katër anët e vendit. Ai arriti deri atje sa të nxiste priftërinjtë t’i predikonin temat e tyre në konkurse ku ofroheshin edhe shpërblime me para. Liberalët filluan të ulërijnë duke kundërshtuar ngatërrimin e zotit me tahmaqarllëkun për para; në 1948, gazetari radikal Carey McWilliams do t’i demaskonte këto metoda në një shkrim rrëqethës. Por Z. Fifield diti si ta shfrytëzojë kritikën për të mbledhur edhe më shumë fonde dhe për t’i dyfishuar përpjekjet.

Ndërkohë, një tjetër Reverend, Abraham Vereide e ngriti edhe më lart kauzën e libertarianizmit të Krishterë përmes krijimit të një rrjeti kombëtar grupimesh për lutje. Pas predikimeve për industrialistët që luftonin kundër grevave të mëdha të unioneve në Seatle dhe në San Francisco në mes të viteve 1930të, Z. Vereide filloi të ngrejë grupe për lutje mëngjesi në qytete të ndryshme anë e mbanë Amerikës ku bashkonte në një kauzë të vetme elitat e biznesit dhe të politikës. «Njerëz me peshë dhe krerët e vërtetë në Nju Jork dhe Çikago,» i shkruante ai të shoqes, «më respektojnë aq shumë saqë më venë në siklet.» Vetëm në Manhatan atij i kërkonin takim James Cash Penney, Thomas Watson i IBM, Norman Vincent Peale dhe Kryetari i Bashkisë H. La Guardia.

Në 1942 Zoti Vereide e shtriu ndikimin e tij edhe në Uashington. Ai arriti të bindë Kongresin dhe Senatin të fillonin serinë e takimeve javore për lutje “me qëllim që të ktheheshim në një komb i kontrolluar nga dhe i orjentuar drejt Zotit.” Z. Vereide hapi një zyrë në Washington – të cilën e quajti “Ambasada e Zotit” – dhe u kthye në një forcë të fuqishme brenda institucioneve që deri atëherë kishin qënë laike. Mes veprimtarive të tjera ai organizoi edhe “ceremoni përkushtimore” për gjykatës të Gjykatës Supreme. Në ceremoninë e betimit në 1949 Gjykatësi Tom C. Clark do të deklaronte: “Asnjë komb i qytetëruar nuk mund të ketë jetëgjatësi nëqoftëse nuk bazohet te vlerat e krishterimit.”

Megjithatë, kleriku më me peshë i libertarianizmit të Krishterë mbetet Reverendi Billy Graham. Që në kishën e tij të parë në fillim të viteve 1950të Z. Graham i mbështeste me aq zell interesat e korporatave saqë një gazetë e Londrës e quante “evangjelisti i Bizneseve të Mëdha”. Ai i tregonte grigjës së tij të ringjalljes se Kopështi i Edenit ishte një parajsë “pa kuota dhe pa krerë unionesh, pa gjarpërinj dhe pa sëmundje.” Me të njëjtën gjuhë ai godiste gjithë “kufizimet që i bënte qeveria” punëve të ekonomisë, të cilat ai i konsideronte «socialiste».

Në 1952 Zoti Graham vajti në Uashington dhe arriti të fusë gjithë Kongresin në grigjën e vet. Ai rekrutoi përfaqësues të zgjedhur që t’i shërbenin si roje për t’iu treguar vendet atyre që mbushnin cep më cep sallat e takimeve të ringjalljes dhe inskenoi shërbimet e para formale në shkallët e ndërtesës së Kapitolit. Po atë vit, me nxitjen e tij, Kongresi themeloi Ditën Kombëtare të Lutjeve. «Po të më mbushej mendja të kandidoja sot për president i Shteteve të Bashkuara me platformën e një thirrjeje për njerëzit që t’i rikthehen Zotit, Krishtit, Biblës,» parashikonte ai, «do ta kisha fitoren të sigurt.»

Parashikimin e tij do ta vinte në jetë Dwight D. Eisenhower. Me mbështetjen e Zotit Graham që i ofronte pjesë nga libri i shenjtë për të mbushur fjalimet, kandidati republikan u lëshua në një fushatë që ai e quajti «kryqëzata e madhe për liri.» Si ushtarak gjenerali ishte një kandidat i shkëlqyer për president. Por kur erdhi puna te fushata ai e vuri më tepër theksin te çështjet shpirtërore se sa ato tokësore. Siç vërente gazetari Xhon Temple Graves, «Në këndvështrimin e Eisenhower-it Amerika nuk është thjesht vend i njerëzve të lirë. Ajo është vendi i lirisë nën Zot.» Pasi fitoi me diferencë të madhe, Eisenhowever i tha Zotit Graham se sapo i ishte dhënë mandate i «ringjalljes shpirtërore.»

Pavarësisht se gjatë fushatës Eisenhower u mbështet gjerësisht te grupet e krishtera libertariane, pas zgjedhjes ai nuk ngurroi të shkëputej prej tyre. Korporatat që i kishin sponsorizuar fushatën e tij kishin parë të retorika fetare rrugën për të sulmuar Marrëveshjen e Re. Por presidenti i sapo zgjedhur e kuptonte që ky ishte budallallëk me brirë. “Çdo parti politike që do të përpiqej të anullonte Sigurimin Shoqëror, sigurimin e punës dhe të eliminonte ligjet e unioneve dhe programet e fermave,” vinte në dukje ai privatisht,”do të zhdukej dhe s’do t’i ndihej më zëri në historinë tonë politike.”

Me shkëputjen që i bëri gjuhës së “lirisë nën Zot” nga rrënjët e veta të krishtera libertariane, Eisenhower ngriti një tendë edhe më të madhe konkuruese në të cilën ai iu bënte ftesë edhe çifutëve dhe katolikëve që t’i bashkoheshin protestantëve, si demokratë ashtu edhe republikanë.

Java e parë e Shkurtit të vitit 1953 pati një ritëm marramendës për të: Të Djelën në mëngjes u pagëzua; po atë natë ai transmetoi një fjalim nga Dhoma Vezake për fushatën “T’i Rikthehemi Zotit” të Legjioneve Amerikane; të Enjten doli përkrah Z. Vereide në të parin Mëngjes të Lutjeve Kombëtare; të Premten institucionalizoi hapjen e mbledhjeve të kabinetit me lutje.

Të tjerë në Uashington ndoqën shembullin e tij në përpjekje për t’u shenjtëruar. Pentagoni, Departamenti i Shtetit dhe agjensitë e tjera ekzekutive nxituan të krijonin shërbimet e tyre të lutjeve. Në 1954 Kongresi i shtoi fjalët “nën Zot” Betimit deriatëherë laik të  Besnikërisë. Po atë vit Kongresi iu ngjiti një parrullë të ngjashme, “Besojmë në Zot” pullave të postës dhe më vonë votoi për t’ia shtuar këto fjalë kartëmonedhave; në 1956 këto fjalë u kthyen në moton zyrtare të kombit.

Gjatë gjithë këtyre viteve amerikanëve iu është theksuar në mënyrë të përsëritur jo vetëm që vendi duhet të jetë një komb i krishterë, por edhe që ai kishte qënë gjithmonë i tillë. Brenda një kohe të shkurtër njerëzit filluan ta përfytyrojnë Shtetet e Bashkuara si “një komb nën Zot”. Që atëherë ata vazhdojnë ta besojnë verbërisht këtë.  

*Kevin M. Krusse është profesor hostorie në Princeton dhe autor i librit të botuar kohët e fundit “Një komb nën Zot: Si e Shpiku Amerika e Korporatave Amerikën e Krishterë.”

Bisedë në studio 13

Incident Diplomatik me Brunein

Drejtuesi i Emisionit: Të nderuar teleshikues, mirëse-erdhët në bisedën tone të rradhës. Sot do të flasim rreth performancës së diplomacisë shqiptare në lidhje me incidentin e caktimit të ambasadorit, ose më saktë, ambasadorëve tanë në Sulltanatin e Bruneit. Kemi ftuar në studio përfaqësues nga tre hallkat qeveritare që lidhen drejtpërdrejt me emërimin e ambasadorëve, zotin Gjindar Dushku nga Ministria e Punëve të Jashtëme, Zotin Erlind Plepi nga Kryeministria dhe zotin Rrami Shtupa nga Presidenca. Të nderuar zotërinj, mirë se vini.

Të tre të ftuarit (njëzëri) – Mirëse iu gjetëm.

Drejtuesi - Doja ta filloja me ju, zoti Dushku, për të na përshkruar pak incidentin diplomatik me ambasadorët tanë në Brunei.
Erlind Plepi (MPJ) – Ç’të them unë. Fill pas vendosjes së marrëdhënieve diplomatike midis Republikës së Shqipërisë dhe mbretërisë Kombi i Bruneit, Strehë e Paqes, sepse kështu quhet zyrtarisht, por ne për shkurt duhet t’i referohemi thjesht me emrin Brunei, meqë mund t’ia lejojmë vetes këtë sepse jemi në një mjedis jo shumë diplomatik, dhe për këtë duhet të na falë përfaqësuesi legjitim i Kombit të Bruneit, Strehë e Paqes këtu në Tiranë, pra fill pas vendosjes së marrëdhënieve diplomatike me Brunein ne iu vumë punës për zgjedhjen dhe propozimin e një ambasadorit.
Drejtuesi – Keni ndonjë komision të posaçëm në Ministrinë e Punëve të Jashtëme që merret  me përzgjedhjen e kandidatëve?
Plepi – Në fakt komisioni…
Rrami Shtupa (Presidencë) (e ndërpret) – Po ç’komision, o’, komision thotë. Ministri bën propozime për nja dy-tre vetë aty ku e ka interesin ai, megjithëse është i sigurt se s’ka për t’ia varur njeri, pasi ata i cakton Kryeministri.
Drejtuesi - Është e vërtetë kjo, zoti Dushku?
Gjindar Dushku (Kryeministri) – Hm, si të them. Kryeministri ka kopetencën që t’i propozojë Presidencës, por këta të Presidencës na sjellin gjithmonë shqetësime.
Shtupa – Po ç’të mos iu sjellim shqetësime. Ju vajtët dhe na propozuar për ambassador në Sulltanatin e Bruneit, një vend me predominancë Muslimanësh Suni, një ortodoks, Kristaq Vërnickën. Ku ta çonim ne Vërnickën? Sapo ia dërguam emrin për miratim përfaqësuesit të Bruneit këtu, ai u hodh përpjetë.
Erlind – Nuk u hodh përpjetë. Vetëm sa u shpreh në mënyrë të butë duke sugjeruar se do të ishte mirë që përfaqësuesi i Shqipërisë, një vend me shumicën e popullsisë muslimane, në Sulltanatin e Bruneit, një vend musliman, të jetë musliman. Një sugjerim bëri.
Shtupa – Epo në diplomaci sugjerime bëhen, por kuptohen si urdhëra. Ne nuk mund të çonim në Bandar Seri Begavan një të krishtrë. Prandaj e kthyem mbrapsht për rishikim kandidaturën e Vërnickës, megjithë respektin që kemi për të.
Dushku – Po Kiço Vërnicka ishte kandidaturë e përsosur. Ai është një diplomat i shquar karriere, që ka qënë ambasador në disa vende. Veç kësaj, ai u tregua i gatshëm të konvertohej në islam, mjafton që ta linim të shkonte.
Shtupa – S’kemi përse të dërgojmë të konvertuar, kur kemi muslimanë safi me bollëk.
Plepi – Po, me bollëk, prandaj na ndodhi ashtu si na ndodhi me kandidatin e dytë.
Drejtuesi– Pse, çfarë ndodhi me kandidatin e dytë?
Plepi – Kandidatin e dytë e zgjodhëm musliman safi – Hajdar Hoxhën.
Shtupa – Edhe ne kështu menduam, prandaj e miratuam.
Drejtuesi – Menduat? Pse, ç’ndodhi pastaj? Mos iu doli që ky ishte konvertuar në i krishterë?
Dushku – Prit ti, se ta shpjegoj unë. Përfaqësuesi i Sulltanatit të Bruneit ra dakort. I dhame zotit Hoxha ca mësime elementare në gjuhën Malai, megjithëse ai e flet rrjedhshëm anglishten, që është gjuha e dytë zyrtare e Bruneit, dhe e nisëm. Ne thamë se çdo gjë do të shkonte mirë; Zoti Hajdar mbërriti në Bandar Seri Bagawan, gjeti një goxha vend për të hapur ambasadën dhe residencën, dhe u bë gati të paraqiste letrat kredenciale. Këtu plasi skandali. Ditën e paraqitjes së letrave kredenciale... Le ta vazhdojë ky i Ministrisë historinë se mua më vjen zorr ta them.
Plepi – S’ka ndonjë gjë për të të ardhur zorr. Hajdari vajti në pallatin sulltanor dhe po priste ta thërrisnin në audiencë me Madhërinë e Tij Paduka Seri Baginda Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah, kur i erdhën dy punonjës të shërbimit të fshehtë sulltanor dhe i kërkuan provë që ishte musliman.
Drejtuesi – Çfarë provë, s’mjaftonte emri Hajdar dhe mbiemri Hoxha?
Plepi – Me sa duket jo. Ne shqiptarëve na ka dalë nami i keq për fallsifikime, prandaj ata kërkuan provë përpara se ta paraqisnin te Sulltani. S’iu vë dot faj. S’mund të paraqesësh te Sulltani si musliman një që s’është musliman.
Drejtuesi – Po zoti Hoxha është musliman, apo jo?
Plepi – Me letra po. Teknikisht jo. Autoritetet e Bruneit i kërkuan ta nxirrte.
Drejtuesi – Ta nxirrte? Çfarë t ënxirrte? Dokumentin?
Plepi – Jo. Ka ikur koha e dokumentave. I kërkuan ta nxirrte atë…
Drejtuesi – Po kë, se na vdiqe? Çfarë duhet të nxirrte?
Plepi – Atë pra, provën që ishte bërë synet.
Drejtuesi – Aaaah! Po si u bë. E nxorri Hajdari i madh të voglin?
Plepi – Zoti Hoxha refuzoi ta nxirrte, dhe e quajti kërkesën “incident diplomatik”. Po si duket ata zotërinjtë e shërbimit të fshehtë sulltanor s’para e vrasin mendjen për incidente diplomatike. Njëri e kapi Hajdarin për sqetullash, ndërsa tjetri i uli pantallonat. Doli që muslimani që kishim dërguar ne nuk ishte bërë synet. Na e nisën mbrapsht pako postale. Siç na tha Hajdari kur u kthye, ata kishin pasur edhe një mendje që t’ia prenë fare nga inati. Por pastaj e kishin lënë atë punë.
Shtupa – Ky incident na ka vënë në siklet të madh diplomatik jo vetëm me Sulltanatin e Bruneit por me të gjithë vendet muslimane. Tani në çdo moment ata mund t’iu kërkojnë ambasadorëve tanë provën e synetllëkut.
Plepi – Edhe Izraeli.
Shtupa – Natyrisht që edhe Izraeli.
Drejtuesi – Po si i bëhet, në këtë rast?
Dushku – S’kemi ç’bëjmë. Thirrëm urgjent të kthehen në atdhe të gjithë ambasadorët nga 56 vendet muslimane me të cilat kemi marrëdhënie diplomatike dhe nga Izraeli. I mblodhëm në Kryeministri dhe ua bëmë të qartë: Ose bëhuni synet, ose s’ka më ambasadë.
Drejtuesi – Dhe a pranuan ambasadorët?
Plepi – Oj të pranuar. Çudia më e madhe ishte që asnjeri nuk ishte bërë synet. Të gjithë muslimanë, asnjeri synet. Veç të shikoje Ministrinë pas tre ditësh – u mbush me ambassadorë me fustane të gjata.
Dushku – Këtu s’ka asgjë për të qeshur. Procedura është tepër e dhimbshme, veçanërisht kur bëhet në moshë të madhe. Sa më i moshuar të jesh, aq më shumë kohë duhet për ta marrë veten. Nga ana tjetër, ne s’mund t’i linim në shtëpi pa kufizim.  
Shtupa – Brrrrr!
Plepi – Tani në Ministri ka plasur synetllëku në masë. Të gjithë ata që ëndërrojnë të shkojnë në ambasada, bëhen synet. Edhe të krishterët. ‘Ku i dihet,’ thonë. ‘Përderisa është kriter, le ta kemi edhe këtë në rezyme, pasi na jep përparësi ndaj të tjerëve’.
Drejtuesi – Të nderuar teleshikues, jemi të detyruar ta ndërpresim këtu emisionin për disa spote propagandistike. Ju lutem qëndroni me ne, pasi vazhdimi do të jetë po kaq, ndoshta edhe më interesant.
(Vijon)